ภาพตัวแทนของอาเซียนผ่านภาพยนตร์การ์ตูน

บทคัดย่อ

งานวิจัยเชิงคุณภาพในครั้งนี้ เป็นการศึกษาเรื่องภาพตัวแทนความเป็นอาเซียนที่ปรากฏอยู่ในสื่อภาพยนตร์การ์ตูน ที่มีการผลิตออกมาในช่วงที่ประเทศไทยนั้นมีความตื่นตัวเกี่ยวกับประเทศเพื่อนบ้านในภูมิภาคมากขึ้น ซึ่งเป็นผลมาจากการเปิดประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนหรือ AEC โดยมีภาพยนตร์การ์ตูนทั้งหมด ๔ เรื่อง เป็นส่วนสำคัญในการศึกษาวิจัยในครั้งนี้ การวิจัยในครั้งนี้เป็นการศึกษาวิเคราะห์ตัวบท (Textual Analysis) ภาพยนตร์การ์ตูนทั้ง ๔ เรื่อง มาจากการสร้างสรรค์จากผู้ผลิตที่แตกต่างกันทั้งภาครัฐ เอกชน และนักศึกษาในระดับมหาวิทยาลัย

ผลจากการศึกษาพบว่า ภาพตัวแทนของความเป็นอาเซียนนั้นมีลักษณะของความเป็นวัฒนธรรมดั้งเดิมและมีการผลิตซ้ำในการนำเสนอ ภาพตัวแทนของอาเซียนถูกเชื่อมโยงกับอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของแต่ละประเทศ ซึ่งสอดคล้องคล้องกับวิถีชีวิตของชาวอาเซียนในปัจจุบัน ที่ยังคงให้ความสำคัญกับวัฒนธรรมท้องถิ่นของตนเอง อิทธิพลหลักของภาพตัวแทนอาเซียนคือ ความเชื่อ ศาสนา วิถีเกษตรกร และประวัติศาสตร์ในการเป็นอาณานิคมตะวันตก สิ่งเหล่านี้เป็นปัจจัยที่สำคัญในการกำหนดภาพของความเป็นสังคมวัฒนธรรมอาเซียนในแต่ละประเทศ เพราะอัตลักษณ์ของในแต่ละประเทศของอาเซียนนั้นมีความความโดดเด่นบนความหลากหลาย ถึงแม้ความเป็นวัฒนธรรมร่วมและการรับอิทธิพลในหลายประเทศจะเหมือนกัน แต่ก็สามารถทำให้เกิดความแตกต่างแล้วสร้างให้มีอัตลักษณ์ในแบบของตนเองได้ และถูกใช้ในการสื่อความหมายถึงภาพตัวแทนอาเซียนในมุมมองของผู้ผลิตสื่อของไทยมาโดยตลอด

เมื่อนำข้อมูลจากการศึกษาการ์ตูนทั้ง ๔ เรื่อง พบได้ว่ามีความใกล้เคียงกันในการนำเสนอภาพตัวแทน และนำมาเปรียบเทียบสื่ออื่น ๆ หลายประเภทก็พบได้ว่ามีการนำเสนอที่ใกล้เคียงกันอีก

ดังนั้น ผลของการวิจัยจึงพบว่าภาพตัวแทนอาเซียนคือ “อัตลักษณ์” ทางวัฒนธรรมที่ถูกนำมาผลิตซ้ำอยู่เป็นประจำ