วิเคราะห์เปรียบเทียบอาบัติของภิกษุกับภิกษุณีในพระพุทธศาสนาเถรวาท : ศึกษากรณีสังฆาทิเสส

บทคัดย่อ

ผลการวิจัยพบว่า อาบัติสังฆาทิเสสของภิกษุในพระพุทธศาสนาเถรวาท เป็นอาบัติที่หนัก เรียกว่า ครุกาบัติ แต่ยังเป็นสเตกิจฉา แก้ไขได้ และสังฆาทิเสสทั้งหมดนั้นเป็นหมวดอาบัติที่จำต้องอาศัยสงฆ์เพื่อออกจากอาบัติ ตั้งแต่ต้นจนตลอด คือ เริ่มต้นอยู่ปริวาสจะต้องขอจากสงฆ์ ต่อจากนั้นประพฤติมานัตย่อมต้องอาศัยสงฆ์เป็นผู้ให้ ถ้ามีมูลลายปฏิกัสสนา ชักเข้าอาบัติเดิม ย่อมสำเร็จด้วยสงฆ์อีกจนถึงที่สุดคือขออัพภาน ในหมวดอาบัติสังฆาทิเสสทั้ง 13 สิกขาบทจำต้องปรารถนาสงฆ์ในกรรมตั้งแต่เบื้องต้นและกรรมที่เหลือทั้งหมด แม้กระทั่งภิกษุณี ย่อมต้องอาศัยสงฆ์เช่นเดียวกัน

สังฆาทิเสสฝ่ายภิกษุณีมีจำนวน 17 สิกขาบท มีมากกว่าฝ่ายภิกษุถึง 4 สิกขาบท สำหรับภิกษุณีต้องอยู่มานัต 15 ราตรี จะปิดอาบัติไว้หรือไม่ก็ตาม พระวินัยกำหนดให้ขอและสมาทานมานัตได้เลย ถ้าต้องการอยู่แบบเก็บวัตรก็พึงเก็บวัตร และเก็บมานัตก่อนอรุณขึ้น จึงค่อยสมาทานวัตรประพฤติมานัตอาศัยสงฆ์เช่นกัน แต่ต้องทำสังฆกรรมในสงฆ์ 2 ฝ่าย เมื่อนำมาเปรียบเทียบแล้ว

การเปรียบเทียบสังฆาทิเสสของภิกษุกับภิกษุณี ภิกษุต้องอาบัติสังฆาทิเสสแล้ว ต้องอยู่ปริวาสกรรม เมื่ออยู่ปริวาส 3 ราตรี ควรแก่มานัตนับราตรีอีก 6 ราตรี จึงอัพภาน แต่สำหรับภิกษุณีต้องอยู่มานัต 15 ราตรี กำหนดให้ขอและสมาทานมานัตได้เลยไม่ต้องอยู่ปริวาสเหมือนภิกษุ แต่การปรับอาบัติต้องอาศัยหมู่สงฆ์เช่นเดียวกัน เพียงแต่ภิกษุณีต้องอาศัยสงฆ์ 2 ฝ่าย ส่วนภิกษุทำสังฆกรรมฝ่ายภิกษุสงฆ์อย่างเดียว เป็นการลงโทษเพื่อให้ลดมานะทิฐิทางใจเช่นเดียวกัน เพื่อความบริสุทธิ์แห่งศีล เมื่อกล่าวตามพุทธประสงค์แล้ว แม้จำนวนสิกขาบทแตกต่างกัน แต่การบัญญัติเพื่อเป้าหมายเดียวกัน คือ ประโยชน์ 10 ประการ เพื่อความเป็นอยู่และกฎระเบียบของสงฆ์ที่ดำรงไว้ซึ่งภาวะเครื่องเกื้อหนุนให้ภิกษุและภิกษุณีปฏิบัติตามพระวินัยอย่างได้ผลดี และรักษาพระศาสนาไว้ได้