ปฏิจจสมุปบาทผ่านแนวคิดสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต)

บทคัดย่อ

บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของงานวิจัย เรื่องปฏิจจสมุปบาทผ่านแนวคิดของสมเด็จพระพุทธ
โฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต) โดยมีวัตถุประสงค์ศึกษา คือ (1) ศึกษาแนวคิดเรื่องปฏิจจสมุปบาทใน
คัมภีร์พระพุทธศาสนา (2) ศึกษาวิเคราะห์การพัฒนาแนวคิดเรื่องปฏิจจสมุปบาทผ่านการน าเสนอของ
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป. อ. ปยุตฺโต)
ผลการวิจัย พบว่า การแสดงธรรมปฏิจจสมุปบาทของพระพุทธเจ้าเน้นให้เข้าใจกระบวนการ
เกิดและดับความทุกข์ ความสิ้นไปแห่งสังสารวัฏ แต่การแสดงธรรมในแต่ละองค์ธรรมที่ปรากฏในแต่
ละแห่งนั้นสามารถตีความหมายได้ทั้งนัยข้ามภพชาติ และนัยปัจจุบันชาติ ประเด็นที่ทำให้นักปราชญ์
ทางพระพุทธศาสนาในแต่ละรุ่นตีความตามนัยที่สามารถสื่อให้พุทธศาสนิกชนแต่ละยุคสมัยเข้าใจได้
มากที่สุด อาทิ พระพุทธโฆสะ ผู้รจนาคัมภีร์วิสุทธิมรรคอธิบายความหมายในองค์ธรรมปฏิจจสมุปบาท
เน้นในลักษณะข้ามภพชาติมากกว่า เนื่องจากบริบทสังคมของคนรุ่นก่อนมีความเชื่อเรื่องข้ามภพชาติ
มาก
การพัฒนารูปแบบการน าเสนอแนวคิดเรื่องปฏิจจสมุปบาทของสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์
(ป.อ. ปยุตฺโต) เน้นการอธิบายแบบปัจจุบันชาติมากกว่า รวมทั้งมีรูปแบบการนำเสนอแนวประยุกต์ใช้
กับสภาวะทางจิตใจ และอธิบายเรื่องปฏิจจสมุปบาทที่เข้าใจยากให้เข้าใจได้ง่ายและชัดเจนยิ่งขึ้น โดย
ใช้วิธีคิดของคนสมัยปัจจุบัน นำคำศัพท์ทางจิตวิทยามาใช้อธิบายให้เข้าใจถึงการก่อตัวลักษณะทาง
บุคลิกภาพที่เป็นนามธรรมและรูปธรรม ว่าเกิดจากการรับรู้ตามการปรุงแต่งของจิตในเรื่องใดซ้ำบ่อย
ก็จะทำให้เกิดเป็นบุคลิกภาพ และแสดงออกมาเป็นพฤติกรรม