พิธีกรรมการบำบัดโรคของชาวพุทธไทเขินลุ่มน้ำขาน

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบริบทของชุมชนชาวพุทธไทเขินลุ่มน้ำขาน และเพื่อศึกษาพิธีกรรมการบำบัดโรคของชาวพุทธไทเขินลุ่มน้ำขาน ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ คือ พระสงฆ์ มัคนายก หมอพื้นบ้าน และปราชญ์ชาวบ้าน จำนวน ๔๕ ราย และผู้ให้ข้อมูลทั่วไป ได้แก่ ผู้ป่วยที่มารับการบำบัด หรือผู้ที่เคยรับการบำบัด และประชาชนผู้เข้าร่วมพิธีกรรม จำนวน ๓๐ ราย ข้อมูลเชิงคุณภาพใช้การวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า ด้านของบริบทชุมชนพบว่า ชาวไทเขินลุ่มน้ำขานได้อพยพมาจากเชียงตุง เนื่องจากความไม่สงบของบ้านเมือง และการแสวงหาที่อยู่ใหม่ ที่มีความอุดมสมบูรณ์ สภาพพื้นที่หมู่บ้านเป็นพื้นที่ราบลุ่มมีแม่น้ำขานไหลผ่าน ปัจจุบันสภาพแวดล้อมมีความเปลี่ยนแปลงไป แม่น้ำขานเริ่มแห้ง ต้นไม้สักและต้นไม้แหนลดน้อยลง เนื่องจากประชาชนตัดไปสร้างบ้านเรือน

การบำบัดโรคพบว่ามี ๙ พิธีกรรม ได้แก่ พิธีกรรมสูตรก๋วมบาตร พิธีกรรมสืบชะตาต่ออายุ พิธีกรรมส่งเทวดา ๙ หมู่ พิธีกรรมบูชาข้าวลดเคราะห์ พิธีกรรมส่งพ่อเกิดแม่เกิด พิธีกรรมส่งชนหน้า ชนหลัง พิธีกรรมส่งปู่แถนย่าแถน พิธีกรรมส่งเคราะห์นะรา และพิธีกรรมซ้อนขวัญ-ฮ้องขวัญ ซึ่งพิธีกรรมต่าง ๆ นี้ ส่วนใหญ่ใช้กับเด็ก ใช้กับผู้ที่ประสบอุบัติเหตุ ผู้ที่ถูกทำนายทายทัก หรือผู้ที่มีอาการป่วยเรื้อรัง มีการใช้บทสวดมนต์ มีการใช้คาถาและมีการใช้น้ำบำบัดโรค มีการให้ทำทานและรักษาศีล การระลึกถึงพระรัตนตรัย การใช้สมุนไพรและมีการงดของแสลงเช่นเดียวกับในพระพุทธศาสนา

ผลการรักษาโรคทางร่างกายและทางจิตใจพบว่า ส่วนใหญ่มีอาการทุเลาลง ผู้ประกอบพิธีกรรมมีกระบวนการที่หลากหลาย และมีเครื่องที่ใช้ประกอบพิธีกรรมการบำบัดบางอย่าง เกี่ยวข้องเชื่อมโยงกับหลักธรรมในพระพุทธศาสนา