การศึกษาการพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชนในชุมชนปางสักสู่ความยั่งยืน ตำบลแม่เปิ่น อำเภอแม่เปิน จังหวัดนครสวรรค์

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ (1) ศึกษาคุณภาพชีวิตของประชาชนในชุมชนปางสัก (2) ความเข้มแข็งของประชาชนในชุมชนปางสักและปัญหาอุปสรรค เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้เทคนิควิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม เลือกพื้นที่วิจัยแบบเจาะจง เก็บข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลหลักจำนวน 30 รูป/คน เลือกแบบเจาะจงจากผู้ทรงคุณวุฒิ ผู้เชี่ยวชาญและผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสีย โดยมีกลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลัก (Key Informants) ประกอบ กลุ่มผู้นำชุมชน ปราชญ์ชาวบ้าน กลุ่มองค์กรทางสังคม การสัมภาษณ์ การสัมภาษณ์แบบเจาะลึก (In-Depth Interview) การจัดประชุมแบบมีส่วนร่วม การอบรมเชิงปฏิบัติการ การสนทนากลุ่ม การเวทีประชาคม เครื่องมือสำหรับเก็บข้อมูลได้แก่แบบสัมภาษณ์เชิงลึกที่มีโครงสร้าง เก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์ตัวต่อตัว วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า

(1) คุณภาพชีวิตของประชาชน : พบว่า คุณภาพชีวิตของประชาชนในชุมชนปางสักสู่ความยั่งยืน ประชาชนไม่ได้รับความเป็นธรรมในการกระจายทรัพยากรของรัฐ โครงการของรัฐโดยเฉพาะอย่างยิ่งโครงการในการแก้ปัญหาคุณภาพชีวิต ประชาชนในชนบทจะต้องมีผลกระทบต่อประชาชนผู้มีปัญหาคุณภาพชีวิต ประชาชนที่มีปัญหาคุณภาพชีวิตในชุมชนบทขาดโอกาสได้รับบริการจากรัฐ เช่น การแก้ปัญหาเรื่องที่ดินทำกิน ปัญหาด้านการศึกษา ปัญหาความไม่สะดวกในการคมนาคมขนส่ง ปัญหาการขาดความรู้เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตของตนเอง และปัญหาสุขภาพอนามัยของชาวชนบท แต่โครงการเหล่านี้ไม่ได้เข้าถึงประชาชนเป้าหมายอย่างแท้จริง

(2) ความเข้มแข็งของชุมชน : พบว่า ด้านผู้นำบทบาทที่สำคัญในการสร้างภาวะผู้นำหรือผู้นำองค์กรต่าง ๆ ในชุมชน มีการเสริมสร้างผู้นำการเปลี่ยนแปลงที่หลากหลายของชุมชน ด้านการสร้างเครือข่าย ส่งเสริมชุมชนท้องถิ่นในการสร้างเครือข่ายในชุมชนอย่างเข้มแข็ง มุ่งเน้นกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน ให้ชุมชนเป็นผู้นำเสนอปัญหาและความต้องการของชุมชนเอง สร้างความภาคภูมิใจแก่ประชาชนในท้องถิ่นด้วยการร้อยรวมเรื่องราวประวัติศาสตร์มาเหนี่ยวนำให้เกิดการรวมคน มุ่งพัฒนาให้เป็นแหล่งท่องเที่ยว อนุรักษ์และพัฒนาด้านสิ่งแวดล้อมชุมชน ที่จะเกิดประโยชน์อย่างยั่งยืนต่อชุมชนและส่วนรวม ด้านจิตสำนึกชุมชนปางสักมีจิตสำนึกของการพึ่งตนเอง รักษาเอื้ออาทรต่อกัน และมีความรักท้องถิ่น รักชุมชน จิตสำนึกต่อการพัฒนาชุมชนด้านสิ่งแวดล้อม และใช้จารีตประเพณีวัฒนธรรมชุมชนเป็นต้นแบบ

(3) ปัญหาอุปสรรค พบว่า ปัญหาและอุปสรรคของการพัฒนาชุมชนไม่ให้เกิดความยั่งยืน มี 8 ประเด็น ได้แก่ 1) ขาดการมีส่วนร่วมอย่างต่อเนื่อง 2) ขาดการประสานความร่วมมือกันอย่างจริงจัง 3) ขาดผู้รับช่วงความต่อเนื่องของกิจกรรม 4) จิตสำนึกร่วมของชาวบ้านยังไม่เพียงพอ 5) ขาดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับโครงการหรือกิจกรรมนั้น 6) ขาดผู้นำที่เข้มแข็ง หรือไม่มีแนวคิดในการพัฒนา 7) ขาดเงินทุนในการจัดตั้งกองทุนหรือกลุ่ม และ 8) ขาดความซื่อสัตย์และโปร่งใสในการจัดสรรงบประมาณ