ศึกษาบทบาทการเผยแผ่พระพุทธศาสนาของพระสงฆ์ในตำบลแม่เหาะ อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน

บทคัดย่อ

วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ ได้แก่ (1) เพื่อศึกษาหลักการเผยแผ่พระพุทธศาสนาของพระสงฆ์บนพื้นที่สูง (2) เพื่อศึกษาบทบาทการเผยแผ่พระพุทธศาสนาของพระสงฆ์ในตำบลแม่เหาะ อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน (3) เพื่อศึกษาแนวทางการเผยแผ่พระพุทธศาสนา ของพระสงฆ์ในตำบลแม่เหาะ อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน โดยศึกษาจากเอกสาร งานวิจัยที่เกี่ยวข้องและการสัมภาษณ์เจาะลึกผู้เชี่ยวชาญ (In Depth Interview) จำนวน 15 รูป/คน ในพื้นที่ตำบลแม่เหาะ อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ผู้วิจัยเก็บรวบรวมข้อมูลและวิเคราะห์ข้อมูลที่ได้ โดยวิเคราะห์เนื้อหาเชิงพรรณนาความ ผลการศึกษาวิจัยสรุปได้ ดังนี้

ผลการวิจัยพบว่า การเผยแผ่ธรรมพื้นที่สูงได้ริเริ่มเกิดขึ้นในปีพุทธศักราช 2508 โดยกรมประชาสงเคราะห์ร่วมกับวัดเบญจมบพิตร โดยการส่งพระสงฆ์ไปเผยแผ่สั่งสอนโดยการจัดการเทศนา อบรม สั่งสอนประชาชน ให้เกิดศรัทธาเลื่อมใส เทศนาสั่งสอนประชาชนให้ตั้งอยู่ในศีลธรรมและให้ได้ยินได้ฟังเกี่ยวกับพระศาสนาโดยถูกต้องและเกิดความเลื่อมใสศรัทธาในหลักธรรมคำสอน ซึ่งหลักการพระพุทธศาสนาเข้ากันได้กับขนบธรรมเนียมประเพณีของชาวเขา เพราะพระพุทธศาสนาไม่กีดกันศาสนาอื่นและไม่บังคับให้ชาวเขามานับถือพระพุทธศาสนา ได้พัฒนาบทบาทของพระสงฆ์ให้เป็นไปตามนโยบายต่าง ๆ เช่น เน้นการพัฒนาชุมชน เสริมความมั่นคงของประเทศชาติ การปลูกจิตสำนึกความเป็นไทย ให้มีความจงรักภักดี ชาติ ศาสนา และพระมหากษัตริย์ เน้นการพัฒนาคุณภาพชีวิตมีการปลูกจิตสำนึกในด้านคุณธรรม

หลักการเผยแผ่พระพุทธศาสนาของพระสงฆ์บนพื้นที่สูงในตำบลแม่เหาะ อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน พบว่า หลักการเผยแผ่พระพุทธศาสนาของพระสงฆ์ ต้องมีคุณลักษณะ 7 ประการดังนี้ 1) ปิโย เป็นที่รัก เป็นที่พอใจ 2) ครุ เป็นที่เคารพ ในฐานประพฤติสมควรแก่ 3) ภาวนีโย เป็นที่ยกย่อง 4) วตฺตา เป็นที่ปรึกษาที่ดี 5) วจนกฺขโม เป็นผู้อดทนต่อถ้อยคำ 6) คมฺภีรญฺจ กถํ กตฺตา เป็นผู้พูดด้วยถ้อยคำลึกซึ้งได้ และ 7) โน จฏฺฐาเน นิโยชเย ไม่แนะนำในเรื่องเหลวไหล

บทบาทการเผยแผ่พระพุทธศาสนาของพระสงฆ์ในตำบลแม่เหาะ อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน พบว่า ประกอบไปด้วย 4 ใหญ่ ๆ ได้แก่ 1) บทบาทด้านการส่งเสริมสนับสนุนและการสงเคราะห์ชุมชน เช่น การมอบสิ่งอำนวยความสะดวกในการดำเนิน เป็นต้น 2) บทบาทด้านการส่งเสริมจิตสำนึกในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เช่น การปลูกต้นไม้สาละ ต้นโพธิ์ ต้นไทร ต้นจิก และต้นไม้สำคัญ ๆ เป็นต้น 3) ด้านการให้การศึกษา ภาษา หน้าที่พลเมืองที่ดี เช่น การส่งเสริมให้ทุนการศึกษา การเข้าไปสอนในโรงเรียน การเทศนาธรรม การตั้งศูนย์การศึกษาชั่วคราว เป็นต้น และ 4) ด้านการส่งเสริมอนุรักษ์วัฒนธรรม ประเพณี ภูมิปัญญาของชนเผ่า พระสงฆ์จึงต้องเรียนรู้และทำความเข้าใจในการปรับตัวให้เข้ากับวัฒนธรรมประเพณี และการอนุรักษ์ความเชื่อตามบรรพบุรุษดังเดิม

แนวทางการเผยแผ่พระพุทธศาสนาของพระสงฆ์ในตำบลแม่เหาะ อำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน พบว่า การสร้างแนวทางในการเผยแผ่พระพุทธศาสนานั้นจะช่วยส่งเสริมชุมชนในด้านต่าง ๆ ดังนี้ (1) ด้านการจิตสำนึกในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ต้องมองปัจจัยทางด้านจิตใจก่อนโดยต้องให้ความรู้ 3) ด้านการศึกษา ภาษา หน้าที่พลเมืองที่ดี ด้วยการสร้างกิจกรรมการบวชเรียนภาคฤดูร้อน การให้ทุนการศึกษา การประกวดการอ่านเพื่อชิงทุนการศึกษา ควรจะปลูกฝังจิตสำนึกต่อหน้าที่พลเมืองที่ดี และ 4) ด้านการส่งเสริมการอนุรักษ์วัฒนธรรมประเพณี ภูมิปัญญาชนเผ่า สนับสนุนให้เยาวชน และชุมชนโดยตระหนักถึงความสำคัญของชุมชน มีความเข้าใจรากเหง้า ความเป็นวัฒนธรรม แบ่งปัน เกื้อกูลช่วยเหลือซึ่งกันและกัน มีการศึกษาเรียนรู้วิถีการดำรงชีวิต ชุมชนภูมิปัญญาพื้นบ้าน ที่มีมาช้านาน