การศึกษาความเชื่อเรื่องโหราศาสตร์ของชาวพุทธในล้านนา

บทคัดย่อ

บทความเรื่องการศึกษาความเชื่อเรื่องโหราศาสตร์ของชาวพุทธในล้านนา มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาโหราศาสตร์ที่ปรากฏในคัมภีร์พระพุทธศาสนา 2) ศึกษาความเชื่อเรื่องโหราศาสตร์ของชาวพุทธในล้านนา และ 3) วิเคราะห์ความเชื่อเรื่องโหราศาสตร์ของชาวพุทธในล้านนา

ผลการศึกษา พบว่า โหราศาสตร์ มีรากศัพท์มาจากภาษาสันสกฤต ผสมคำระหว่าง อโห และ ราตรี หมายถึง ความรู้หรือวิชา ที่ว่าด้วยดวงดาว แบ่งออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่ โหราศาสตร์เพื่อทำนายปัจจุบัน และโหราศาสตร์เพื่อทำนายอนาคต โหราศาสตร์ปรากฏในซีกโลกตะวันตก แบ่งออกเป็น 5 ยุค ได้แก่ 1) ยุคเมโสโปเตเมีย โดยกลุ่มชาวคาลเดียน (Chaldean) 2) ยุคกรีก 3) ยุคกลาง 4) ยุคฟื้นฟูศิลปวิทยาการ และ 5) ยุคใหม่ ส่วนทางซีกโลกตะวันออก โหราศาสตร์ปรากฏในคัมภีร์พระพุทธศาสนา เป็นที่นิยมกันอย่างมากในประเทศอินเดีย เช่น การทำนายลักษณะมหาบุรุษ 32 ประการ การทำนายพระสุบินของพระเจ้าปเสนทิโกศล โหราศาสตร์สังคมชาวพุทธล้านนา เกิดจากการผสมผสานระหว่างอิทธิพลความเชื่อในพระพุทธศาสนาและความเชื่อดั้งเดิมล้านนา พระสงฆ์ในล้านนา จึงมีความจำเป็นต้องมีความรู้ทางด้านโหราศาสตร์ พระสงฆ์จะเป็นผู้ทำพิธี ทำหน้าที่เป็นโหราจารย์ เพื่อสงเคราะห์ชาวบ้าน ทำให้เกิดพิธีกรรมที่แตกต่างออกไปจากสังคมอื่น อาทิเช่น พิธีสืบชะตา พิธีสะเดาะเคราะห์ พิธีถอนขึด เป็นต้น นอกจากนี้ มีการนำโหราศาสตร์มาใช้กันอย่างต่อเนื่อง ในเรื่องของฤกษ์ยามจากตำราพรหมชาติ ทำให้มีผลต่อความเชื่อ พิธีกรรม ประเพณี ส่งผลให้เกิดการกระทบเชิงบวกและเชิงลบตามมา

จากการวิเคราะห์ โหราศาสตร์จะเป็นเพียงเพื่อการพยากรณ์ เพื่อการเตรียมความพร้อม เตรียมรับมือกับเหตุการณ์ที่จะเกิดขึ้น ไม่ได้เป็นไปเพื่อการดับทุกข์อย่างสิ้นเชิง พระพุทธศาสนากับโหราศาสตร์ จึงเป็นศาสตร์ที่มีความขัดแย้งกัน แต่โหราศาสตร์ก็สามารถนำมาประยุกต์เข้าสู่พระพุทธศาสนา ด้วยการสอดแทรกหลักธรรม ได้แก่ หลักกรรม หลักอริยสัจ ดังนั้น พระสงฆ์ที่ใช้วิชาโหราศาสตร์ในวัตรปฏิบัติ จะต้องมีความเคารพในพระวินัยเป็นหลัก ตั้งความปรารถนาที่แน่วแน่ใช้วิชาโหราศาสตร์ด้วยความเมตตา ไม่หวังแก่ลาภสักการะ ไม่ชักนำผู้คนให้หลงงมงาย สำหรับพุทธศาสนิกชนก็ควรมีหลักในการใช้โหราศาสตร์ที่เหมาะสม ไม่ยึดเอาโหราศาสตร์เป็นที่พึ่งยึดเหนี่ยว ลุ่มหลงอย่างจริงจัง ควรใช้โหราศาสตร์ในการส่งเสริมพระพุทธศาสนา และใช้ร่วมกับศาสตร์สมัยใหม่