ศึกษาคติความเชื่อเรื่องเขาพระสุเมรุในล้านนา

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1. เพื่อศึกษาแนวคิดเกี่ยวกับเขาพระสุเมรุ
ในพระพุทธศาสนา 2. เพื่อศึกษาคติความเชื่อเรื่องเขาพระสุเมรุในล้านนา 3. เพื่อวิเคราะห์คติความ
เชื่อเรื่องเขาพระสุเมรุในล้านนา การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพผสมการวิจัยเชิงเอกสาร 
สัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูล จำนวน 15 รูป/คน ผลการศึกษา พบว่า แนวคิดเกี่ยวกับเขาพระสุเมรุใน
พระพุทธศาสนา เขาพระสุเมรุเป็นศูนย์กลางจักรวาลตามคติพราหมณ์และพุทธ กล่าวคือ เป็นที่
ประทับของเหล่าเทพเจ้า และเทวดาทั้งหลายอนึ่งยอดเขาพระสุเมรุนั้นเป็นที่ตั้งแห่งสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ 
หรือเทวโลกอันมีเทวสภาที่มีผู้ปกครองสูงสุดคือ พระอินทร์ และเกี่ยวข้องกับพระอิศวรหรือพระศิวะ 
เทพเจ้าสูงสุดในตรีมูรติผู้สถิต ณ เขาไกรลาส อีกทั้งยังเกี่ยวข้องกับพระวิษณุหรือพระนารายณ์ คติ
ความเชื่อเรื่องเขาพระสุเมรุในล้านนา จากอดีตที่ผ่านมา ผู้คนในล้านนามีการยึดหลักตามคติไตรภูมิคือ
แบ่งโลก เป็น 3 ภูมิและมี 31 ภพ มีการจัดลำดับความสำคัญของเมืองในปริมณฑลตามความสำคัญ
ของศาสนสถานที่อยู่ในเมืองนั้นๆ ศิลปะล้านนาหลายแห่งที่แฝงคติไตรภูมิเช่น การออกแบบเจดีย์ 
ปรางค์ มณฑป การสร้างสถูปเป็นศูนย์กลางของวัด การตีความโครงสร้างผังวัด ว่าเป็นสัญลักษณ์ของ
จักรวาลตามคติในไตรภูมิเช่น วัดพระธาตุลำปางหลวงจังหวัดลำปางมีลักษณะของเมืองพระอินทร์
ปรากฏอยู่ การสร้างวัดตามคติของจักรวาลมีความชัดเจนมาก วิเคราะห์คติความเชื่อเรื่องเขาพระสุเมรุ
ในล้านนา คือ  1.ภูเขาสุเมรุที่เป็นศูนย์กลางของโลก 2.ภูเขาสุเมรุที่เป็นศูนย์กลางของจักรวาล 3. 
ภูเขาสุเมรุเป็นที่อยู่ของสิ่งมีวิญญาณในภพ 4. ภูเขาสุเมรุเป็นที่อยู่ของสิ่งมีวิญญาณในภูมิต่าง ๆ และ5.ภูเขาสุเมรุเป็นที่อยู่ของสัตว์โลก ให้เกิดองค์ความรู้เกี่ยวกับโลกหรือจักรวาล เป็นที่อยู่ของสิ่งมีวิญญาณ
ในภพและภูมิต่าง ๆ ของสัตว์โลกในพระพุทธศาสนา