การศึกษาประเพณีการจัดงานศพของชุมชนตำบลแจนแวน อำเภอศรีณรงค์ จังหวัดสุรินทร์

บทคัดย่อ

วิทยานิพนธ์นี้ มีจุดประสงค์เพื่อศึกษาพิธีกรรมและรูปแบบการจัดงานศพในตำบลแจนแวน อำเภอศรี ณรงค์ จังหวัดสุรินทร์ และเพื่อศึกษาคติธรรมประเพณีการจัดงานศพในตำบลแจนแวน อำเภอศรีณรงค์ จังหวัด สุรินทร์ นำไปใช้ในการดำเนินชีวิตในปัจจุบันผลจากการศึกษาแนวคิดความตายและประเพณีการจัดงานศพที่ปรากฏ ในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท พบว่า ความตาย คือกระบวนการจบของชีวิต หมายถึงการสิ้นใจ, การสิ้นสภาพ ของการมีชีวิต แนวคิดเรื่องความตายในทางพระพุทธศาสนาเถรวาท มองว่าความตายเป็นเรื่องปกติธรรมดาของชีวิต แต่สาระแห่งการตายสามารถนำมาสร้างสิ่งดีงาม นำมาเป็นเครื่องเตือนสติไม่ให้ประมาทมัวเมาในวัยในชีวิต เป็น อุปกรณ์ในการสอนธรรม และปฏิบัติธรรมบำเพ็ญเพียรให้บรรลุมรรคผลต่อไป ส่วนประเพณีการจัดงานศพที่ปรากฏ ในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาทนั้น สมัยพุทธกาลจัดพิธีกรรมเกี่ยวกับการตายเฉพาะบุคคลสำคัญ เช่น พระพุทธเจ้า พระพุทธบิดา และพระพุทธสาวกบางรูป ส่วนบุคคลทั่วไปไม่ปรากฏว่ามีพิธีกรรมด้านนี้ แต่มีการ จัดการเกี่ยวกับศพอย่างเรียบง่ายโดยการเผา การฝัง การทิ้งศพให้เป็นอาหารของสัตว์ การนำศพลอยแม่น้ำ ฏว่ามีพิธีกรรมด้านนี้

ผลจากการศึกษา ประเพณีการจัดงานศพในชุมชนตำบลแจนแวนพบว่า มีข้อปฏิบัติเมื่อมีคนป่วยใกล้ตาย มีประเพณีการปฏิบัติต่อศพ มีประเพณีการปฏิบัติในการสวดศพ มีประเพณีการบวชหน้าศพและการจูงศพมีประเพณี การปฏิบัติในการเผาศพ และมีประเพณีการเก็บอัฐิและทำบุญอุทิศให้แก่ผู้ตาย เป็นลักษณะเฉพาะของตนเองปัจจุบัน ประเพณีการจัดงานศพของชุมชนมีการเปลี่ยนแปลงไปจากเดิมบ้าง อย่างเช่นแต่เดิมนั้นมักนิยมฝังศพไว้ก่อน แต่ ปัจจุบันเมื่อตายแล้วมักนิยมทำบุญฌาปนกิจคือเผาให้แล้วเสร็จ ซึ่งแต่ละชุมชนก็จัดงานศพตามฐานะของ เจ้าภาพ แต่ในขั้นตอนพิธีการต่างๆ ชุมชนก็ยังยึดถือเอาประเพณีและข้อปฏิบัติที่ทำสืบ ๆ ต่อกันมา ตามความเชื่อดั้งเดิมบวกกับความเชื่อทางพระพุทธศาสนา โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้แก่ผู้ตาย

ผลจากการศึกษาวิเคราะห์คติธรรมจากประเพณีงานศพในชุมชนตำบลแจนแวน พบว่า ประเพณีการจัด งานศพสะท้อนคุณค่าของชีวิต คติธรรมต่างๆ ที่พบ ในการจัดพิธีกรรมเกี่ยวกับงานศพ ดังนี้ ข้อปฏิบัติเมื่อมีคน ป่วยใกล้ตายได้คติธรรม คือ ความกตัญญูกตเวที ทำให้ลูกหลานได้มาดูแลปรนนิบัติรับใช้ ให้กำลังใจแก่คนป่วย และ คติธรรมเตือนใจรู้เท่าทันในขันธ์ 5 ประเพณีการปฏิบัติต่อศพได้คติธรรม คือ การทำบุญอุทิศให้แก่ผู้ตาย เพราะเชื่อว่า บุญกุศลที่ลูกหลานอุทิศให้ ทำให้ผู้ตายได้ไปเกิดในโลกหน้าที่ดี เป็นการตอบแทนพระคุณท่าน หลักไตรลักษณ์คืออนิจจัง ทุกขัง อนัตตา ประเพณีการสวดศพได้คติธรรมคือการอุทิศส่วนกุศล การมีน้ำใจต่อกัน ประเพณีการบวช หน้าศพและจูงศพได้คติธรรมคือความกตัญญูรู้คุณ การสร้างอริยทรัพย์คือคุณความดีต่างๆ ประเพณีการเผาศพได้ คติธรรม คือสัจธรรมของชีวิตได้แก่อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา ความไม่ประมาทในชีวิต ความเคารพนับถือต่อกัน และประเพณีการเก็บอัฐิการทำบุญอุทิศให้แก่ผู้ตาย คือคติธรรมเรื่อง ขันธ์ 5 และอริยทรัพย์ เป็นการสอนคนเป็นว่า ร่างกายนี้ประกอบด้วยธาตุ 4 หรือ มาจากธาตุทั้ง 4 คือ ธาตุดิน ธาตุน้ำ ธาตุลม ธาตุไฟ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของ ธรรมชาติ เป็นธาตุเล็กในธาตุใหญ่ ในวาระสุดท้ายก็ไหลคืนไปรวมอยู่กับธรรมชาติ ซึ่งเรียกว่าเป็นการคืนสู่ ธรรมชาติดังเดิม คือ การคืนสู่ ธาตุไฟ ด้วยการเผา คืนสู่ธาตุดิน ด้วยการฝัง คืนสู่ธาตุน้ำด้วยอังคาร และเถ้า ถ่านที่เหลือไปลอยน้ำ ส่วนธาตุลม ก็ลอยอยู่ทั่วไปในที่ว่างอยู่แล้ว เมื่อพิจารณาได้ดังนี้ มนุษย์ก็ไม่ลืมตัว ไม่เหย่อหยิ่ง ถือตนว่าใหญ่โตเหนือสิ่งอื่น แม้แต่ทรัพย์สมบัติที่แสวงหาไว้ก็ไม่สามารถติดตามตนเองไปได้ มีแต่อริยทรัพย์คือบุญกุศลคุณงามความดีเท่านั้นที่ติดตามไปเป็นที่พึ่งได้