ศึกษาแนวคิดทางสุนทรียศาสตร์ที่ปรากฏในพระพุทธรูปดอกสานล้านนา

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยในครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษา “ความงาม” หรือศึกษาแนวคิดทาง
สุนทรียศาสตร์ที่ปรากฏในพระพุทธรูปตอกสานล้านนา โดยประมวลเอาแก่นความคิดทางพุทธ
สุนทรียศาสตร์ หลักธรรม คำสอน และปรัชญาของตะวันตก เช่น จิตนิยม วัตถุนิยม เป็นต้น เพื่อ
ประยุกต์โครงสร้างทางความคิดสุนทรียศาสตร์ ให้เข้ากับสภาพสังคมที่มีพัฒนาการทางศิลปะ
นอกจากนี้ยังได้วิเคราะห์ให้เห็นถึงความคิดสุนทรียศาสตร์ทั้งหลาย ทั้งในส่วนที่มีความคล้ายคลึงกัน
และแตกต่างกัน ผลจากการศึกษาวิเคราะห์ พบข้อสรุปเกี่ยวกับแนวคิดพุทธสุนทรียศาสตร์ ดังนี้
ผลการศึกษาวิจัยประการที่ ๑ พบว่า พุทธสุนทรียศาสตร์ เกิดจากคำสอนของ
พระพุทธเจ้าที่ได้มีการรวบรวมไว้ในคัมภีร์พระไตรปิฎก รวมถึงอรรถาธิบายและทัศนะของนักคิด
นักวิชาการยุคหลังที่เกี่ยวข้อง ในระบบคำสอนของพุทธปรัชญาจึงได้กล่าวถึงความงามไว้อย่าง
มากมาย และมีปรากฏอยู่ในลักษณะของหลักธรรม คำสั่งสอน เนื่องจากสุนทรียศาสตร์ในพุทธปรัชญา
ไม่ได้มีส่วนแยกจากหลักธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้าเลย แต่เป็นสิ่งที่ควบคู่กัน แต่ก็พอให้เรารู้ได้ว่า
ในพุทธปรัชญานั้น ได้แบ่งเป็นความงามออกเป็น ๒ ส่วน คือ ความงามภายนอกซึ่งเรียกว่า รูปธรรม
กับความงามภายใน ซึ่งเรียกว่า นามธรรม แต่ทั้งสองอย่างนี้ก็ยังมีความเกี่ยวเนื่องและสัมพันธ์กันอย่าง
แนบแน่น
ผลการวิจัยประการที่ ๒ พบว่า การสร้างพระพุทธรูปตอกสานในล้านนาที่เกิดขึ้นนั้น เกิด
จากภูมิปัญญาของช่างชาวพม่า ที่มีความเชื่อความศรัทธาต่อ การสร้างพระพุทธรูป คือพระเจ้าอินทร์
สาน (ประเทศพม่า) จนทำให้มีการเกิดเป็นสกุลช่างที่มีลักษณะเด่นของงานศิลปะ แปลกใหม่ที่กำลัง
เกิดขึ้นและแพร่หลายในไทยล้านนา วัสดุที่ใช้ทำ ถึงแม้จะมีความแปลกตา ไปจากพระพุทธรูป
สมัยก่อน แต่ก็จัดได้ว่าเป็นพระพุทธรูป ที่มีการสร้างขึ้นด้วยความศรัทธา ด้วยความเคารพ ใน
พระพุทธเจ้า และสร้างตามหลักของ มหาปุริสลักขณะ ๓๒

ผลการวิจัยประการที่ ๓ พบว่า พระพุทธรูปตอกสานนั้น จัดได้ว่าเป็นพระพุทธรูปที่มี
ความงามตามแนวคิดสุนทรียศาสตร์ในพุทธปรัชญาเถรวาทได้ และจัดเป็นสิ่งที่มีคุณค่าทางศิลปะหรือ
พุทธศิลป์ ส่วนระดับเชิงลึก ก็จัดได้ว่าเป็นสิ่งที่มีคุณค่าทางใจ คือ เป็นไปเพื่อความเคารพ เพื่อความ
นอบน้อม และรำลึกถึงคุณ ๓ ประการ คือ พระบริสุทธิคุณ พระมหากรุณาธิคุณ และพระปัญญาธิคุณ
ได้เช่นเดียวกับพระพุทธรูปที่สร้างขึ้นโดยทั่วไป เพียงแต่แตกต่างกันที่ลักษณะของศิลปะ คือ วัสดุที่
นำมาใช้ในการสร้าง แต่นั่นก็เป็นเรื่องของศิลปินผู้จัดสร้างที่มีพัฒนาการทางศิลป์ ส่วนคุณค่าทางใจ
นั้นยังคงอยู