การศึกษาเชิงวิเคราะห์ตำนานพระธาตุจอมทองล้านนา

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1.ประวัติและพัฒนาการของวรรณกรรม
ตำนานพระธาตุในล้านนา พบว่า เป็นตำนานที่บันทึกเรื่องราวความเป็นมาของพระบรมสารีริกธาตุ
คู่บ้านคู่เมือง โดยชาวบ้านส่วนมากมักจะได้อ่านหนังสืออันเกี่ยวกับตำนานพระบรมธาตุจอมทอง
มาแล้วทั้งสิ้น ได้ยินได้ฟังเรื่องราวในตำนานมาจากพ่อแม่ปู่ย่าตายายบรรพบุรุษหรือมาจากการฟัง
เทศน์ฟังธรรมที่วัดพระธาตุศรีจอมทอง จนทำให้ประวัติหรือเรื่องราวความรู้อันเกี่ยวกับตำนานพระ
ธาตุนี้เป็นเรื่องที่ถูกถ่ายทอดปลูกฝังจนเป็นส่วนหนึ่งในวิถีชีวิตของชาวจอมทอง ตำนานพระธาตุ
จอมทองล้านนา พบว่า ตำนานพระทักขิณโมลีธาตุเจ้า ประกอบด้วย ปริจเฉท ที่ 1 -9 กล่าวคือ ดอย
จอมทอง มีสัณฐานเป็นภูเขาดินสูงจากระดับพื้นที่ราบอื่นยอดดอยลูกนี้ในสมัยพุทธกาล มีเมืองๆ หนึ่ง
ชื่อว่า “เมืองอังครัฏฐะ” เจ้าผู้ครองเมืองนั้นชื่อว่า พระยาอังครัฏฐะ พระพุทธองค์ทรงทราบด้วยพระ
ญาณแล้วจึงเสด็จมาสู่เมืองอังครัฏฐะ ทรงแสดงธรรมและทรงพยากรณ์ ไว้ว่า “เมื่อเราตถาคตนิพพาน
แล้วธาตุพระเศียรเบื้องขวาของเราจักมาประดิษฐานอยู่ ณ ดอยจอมทอง แห่งนี้” แล้วเสด็จกลับ 
วิเคราะห์ตำนานพระธาตุจอมทองล้านนา พบว่า 1 ด้านประวัติศาสตร์ ระบุถึงการสร้างพระธาตุ
จอมทอง หรือพระธาตุเจ้าศรีจอมทอง 2 ด้านการกัลปนา หรือการถวายข้าบ ารุงพระบรมธาตุ  การ
อุทิศสิ่งของ ที่ดิน และแรงงานคนทั้งการสร้างสถูป  3 ด้านภาษา ตำนานพระธาตุจอมทองได้ถูกรจนา
เป็นภาษาบาลี ภาษาล้านนา ภาษาไทย 4 ด้านวิถีชีวิต เป็นพระธาตุประจ าปีเกิดของคนที่เกิด ปีชวด 5 
ด้านพุทธศิลป์ เป็นสถานที่ประดิษฐานของพระทักขิณโมลีธาตุ