การประยุกต์อัตลักษณ์เทศกาลและพิธีกรรมท้องถิ่นนครพนมกับการเรียนการสอนรายวิชาเทศกาลและพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อนำอัตลักษณ์เทศกาลและพิธีกรรมมาสู่เนื้อหารายวิชา เทศกาลและพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนา 2) เพื่อวิเคราะห์คติความเชื่อเทศกาลและพิธีกรรมของ ชาวบ้านตามหลักพระพุทธศาสนาและภูมิปัญญาท้องถิ่น 3) เพื่อประยุกต์อัตลักษณ์เทศกาลและ พิธีกรรมมาสู่รายวิชาเทศกาลและพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนา

ผลการวิจัยพบว่า

ผลของการศึกษาทราบถึงพัฒนาการของเทศกาลและพิธีกรรมของแต่ละประเภท พบว่า เทศกาลและพิธีกรรมที่มีลักษณะเฉพาะตัวและเป็นที่รู้จักในวงกว้างคือ 1) เทศกาลไหลเรือไฟ และ 2) เทศกาลนมัสการพระธาตุพนม เดิมเทศกาลทั้ง 2 รายการ เป็นพิธีกรรม หมายถึง การกระทำเน้นความ ศักดิ์สิทธิ์และจริงจังการดำเนินการเป็นเรื่องภายใน หมายถึง เป็นเรื่องของผู้ทำพิธีกรรมและผู้ร่วม พิธีกรรมเฉพาะคนท้องถิ่น ที่มีความเชื่อและความศรัทธาในพระพุทธศาสนาและธาตุพนม ต่อมา พิธีกรรมได้คลี่คลายเป็นเทศกาลมีการเสริมการละเล่น และความบันเทิงแทรกในงานกิจกรรมด้วย สิ่งที่ เป็นอัตลักษณ์อย่างอื่นของคนในท้องถิ่นจังหวัดนครพนมได้แสดงออกในงานดังกล่าว เช่น การฟ้อนรำ ศรีโคตรบูรณ์ การแต่งตัวและขับร้องชาวเรณูนคร และสินค้าที่ระลึกของชนพื้นเมือง เป็นต้น

เมื่อพิธีกรรมได้คลี่คลายเป็นเทศกาล ประกอบกับความเชื่อมโยงของผู้คนเป็นไปอย่าง กว้างขวางเพราะการคมนาคมและการสื่อสารง่ายและทั่วถึง ผู้คนเข้าร่วมกิจกรรมทั้งคนในพื้นที่และ นอกพื้นที่ ในช่วงเวลาทศวรรษ 25205 ประเทศไทยมีความเฟื่องฟูเรื่องการท่องเที่ยว โดยเฉพาะการ ท่องเที่ยวทางวัฒนธรรม ทางฝ่ายภาครัฐและหลายภาคส่วนกำหนดนโยบายสนับสนุนการท่องเที่ยว เทศกาลและพิธีกรรมสองรายการเป็นกิจกรรมอันเป็น “พิธีกรรม” และ “วัฒนธรรมท้องถิ่น” เปลี่ยนเป็น “ทรัพยากรการท่องเที่ยว” ตอบสนองกระแสการท่องเที่ยวได้อย่างดี เทศกาลจึงได้รับการ ประสัมพันธ์ในวงกว้างโดยเฉพาะไหลเรือไฟเป็นกิจกรรมระดับประเทศ อย่างไรก็ดี ผู้ที่ทำงานเกี่ยวข้อง กับวัฒนธรรมและพระพุทธศาสนาที่เป็นผู้ให้ข้อมูลเห็นว่าการเน้นกรท่องเที่ยวการเป็นช่วยในด้านแรงจูงใจการดำเนินกิจกรรมดังกล่าวได้อย่างกว้างขวางและต่อเนื่อง ขณะเดียวกันวัตถุประสงค์ที่ แท้จริงของงานก็อาจจะถูกลดลงเพราะการทำกิจกรรมเน้นตอบสนองผู้ดูมากกว่าเน้นเนื้อหากิจกรรม

เทศกาลและพิธีกรรมของงานตรงกับรายวิชาเทศกาลและพิธีกรรม และโดยเนื้อหาในรายวิชา นี้อธิบายกว้างๆให้นิสิตทราบถึงคุณค่า ความหมายของเทศกาลและพิธีกรรมในทางพระพุทธศาสนา ซึ่ง พิธีกรรมท้องถิ่นจึงสามารถแทรกลงหรือบูรณาการได้อย่างลงตัว ลักษณะการบูรณาการจึงบูรณาโดย การแทรกสาระลงในคำอธิบายวิชา นอกจากนี้ผู้วิจัยได้ทอดลองเพิ่มเติมนอกเหนือวัตถุประสงค์การวิจัย ที่ต้องการเพียงการประยุกต์ใช้เท่านั้น การบูรณาการจึงเพิ่มเป็นขั้นที่สอง โดยการลงไปใช้ในชีวิตจริง ให้นักศึกษาเข้าร่วมกิจกรรมด้วย