การอนุรักษ์และพัฒนางานหัตถกรรมเครื่องเขิน ชุมชนศรีปันครัว ตำบลท่าศาลา อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

ชุมชนศรีปันครัวเป็นชุมชนที่มีการผลิตเครื่องเขินแห่งหนึ่งของเมืองเชียงใหม่ มีการสืบทอด ต่อมาตั้งแต่สมัยโบราณและปัจจุบันถึงแม้จะเหลือช่างลดน้อยลง แต่ยังได้รับความสนใจจากผู้ที่ชื่นชอบ และมีความต้องการของงานเครื่องเขินอยู่ไม่มากก็น้อย ซึ่งในการศึกษาครั้งนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบริบทที่เกี่ยวกับเครื่องเขินทั้งในอดีตและปัจจุบันในประเทศไทยรวมทั้งศึกษาบริบททางด้าน

ภาคสนาม ประวัติศาสตร์ สังคมและวัฒนธรรม ตลอดจนศึกษาบริบทของเครื่องเขินบ้านศรีปันครัวตั้งแต่ ประวัติ ความเป็นมาเทคนิคการทำและรูปแบบผลิตภัณฑ์ ซึ่งเป็นการศึกษาทั้งภาคเอกสารและ โดยใช้วิธีการสำรวจทางกายภาพ สังเกตการณ์ สัมภาษณ์เพื่อเก็บข้อมูลของชุมชนและ ช่างฝีมือรวมไป ถึงข้อเสนอแนะจากประชาชนภายในชุมชน เพื่อทำการวิเคราะห์คุณค่าและ สภาพการณ์และปัญหา ของงานหัตถกรรมเครื่องเขิน เพื่อนำมาหารูปแบบและวิธีการอนุรักษ์และ พัฒนาผลิตภัณฑ์หัตถกรรม เครื่องเขินบ้านศรีปันครัว

ผลการศึกษาพบว่าบ้านศรีปันครัวเป็นแหล่งผลิตเครื่องเขินที่สืบเชื้อสายมาจากชาวไทเขินแต่ ชาวไทเงินแต่ เดิมการทำเครื่องเขินมีไว้ใช้สำหรับในครัวเรือนของใช้ส่วนตัวที่มีแบบสืบทอดมาจากบรรพบุรุษ ต่อมา ภายหลังจึงหันมาผลิตและส่งออกเพื่อเพิ่มรายได้ให้สำหรับคนในชุมชน ซึ่งมีรูปแบบแตกต่างกันออกไป เช่น พาน ขันดอก ขันหมาก และหีบผ้าใหม่ เป็นต้น โดยมีเอกลักษณ์ที่โดดเด่นคือการขึ้นโครงขาวที่จะ เห็นลวดลายการขดอย่างประณีตและสวยงาม อีกทั้งยั้งมีความโดดเด่นในด้านการทำ“ฮายดอก” และ การเขียนลวดลายขึ้นมาโดยใช้รัก ชาด และสีพลาสติก แต่ปัจจุบันการทำเครื่องเขินของบ้านศรีปันครัว ได้ลดจำนวนลงจากเมื่อก่อน เนื่องด้วยช่างฝีมือในชุมชนมีอายุมากขึ้นและคนรุ่นใหม่ไม่ใคร่สนใจในการ ทำหัตถกรรมอาชีพนี้มากนัก ประกอบกับรูปแบบของงานมีเฉพาะแบบโบราณและไม่มีความทันสมัย จึงอาจไม่เป็นที่นิยมในยุคปัจจุบันนี้ ซึ่งในการดำเนินการให้บรรลุเป้าหมายนั้นต้องอาศัยจากความร่วมมือจากภาคประชาชนเพื่อทําการสนับสนุน นํามาซึ่งการหารูปแบบและวิธีการอนุรักษ์และพัฒนา หัตถกรรมเครื่องเขินชุมชนศรีปันครัวเพื่อรักษาคุณค่าและเพิ่มมูลค่าในทางเศรษฐกิจต่อไป