การศึกษาประวัติศาสตร์วัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นในเขตเทศบาลเมืองเมืองแกนพัฒนา อำเภอแม่แตง จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อศึกษาเก็บรวบรวมข้อมูลประวัติความเป็นมาของเมืองแกน เทศบาลเมืองเมืองแกนพัฒนา 2) เพื่อศึกษารวบรวมข้อมูลวัฒนธรรม และภูมิปัญญา ท้องถิ่นในพื้นที่เทศบาลเมืองเมืองแกนพัฒนา 3) เพื่อศึกษาสภาพปัญหา อุปสรรค และแนวทางการ พัฒนาภูมิปัญญาท้องถิ่นในพื้นที่เทศบาลเมืองเมืองแกนพัฒนา การศึกษาวิจัยครั้งนี้ ดำเนินการตาม ระเบียบวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยกลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ ปราชญ์ ชุมชน จำนวน 22 ท่าน เป็นการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) และใช้เทคนิคการวิเคราะห์ เนื้อหาประกอบบริบท

ผลการศึกษาวิจัยพบว่า

1.เพื่อศึกษาเก็บรวบรวมข้อมูลประวัติความเป็นมาของเมืองแกน เทศบาลเมือง เมืองแกน พัฒนา พบว่า คุณค่าของประวัติศาสตร์ช่วยสอนให้มนุษย์รู้จักตนเอง รู้จักและเข้าใจสิ่งแวดล้อมทาง สังคมได้อย่างมีประสิทธิภาพ รู้จักอดีต ของมนุษย์ และมีวิธีการในการแก้ไขปัญหาได้อย่างชาญฉลาด และประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเป็นการศึกษาที่เน้นหลักฐานทางประวัติศาสตร์ ในการศึกษาหาความเป็นมา ในอดีตของชุมชนองค์ประกอบในการจัดลำดับเหตุการณ์ เพื่อนำไปสู่ การอธิบาย และสรุปเป็น ความคิดรวบยอดของเหตุการณ์ในแต่ละช่วงเวลา มี 2 ตำบล คือ ตำบลช่อแล และตำบลอินทขิล ช่อแลน่าจะเป็นชื่อเรียก ตามชื่อต้นไม้ชนิดหนึ่งเป็นไม้พุ่มขนาดกลาง มีดอกเป็นพวงใช้ต้มหรือแกงได้ ชาวพื้นเมืองเรียก ชะแล หรือ สะแล ส่วนอินทขิล หรือเสาหลักเมืองอยู่ที่วัดอินทขิล หมู่ที่ 11 ตำบลอินทขิล

2. เพื่อศึกษารวบรวมข้อมูลวัฒนธรรม และภูมิปัญญาท้องถิ่นในพื้นที่เทศบาลเมืองเมืองแกน พัฒนา พบว่า ข้อมูลทางวัฒนธรรม มี 7 ประเภท ได้แก่ ประเพณีสงกรานต์ ประเพณี สลากภัตร์ (ก๋วยสลาก) ประเพณีปอยหลวง ประเพณีลอยกระทง (ยี่เป็ง) ประเพณีเลี้ยงผีฝาย และเข้า โสภณกรรม ข้อมูลทางภูมิปัญญาท้องถิ่น มี 23 ประเภท ได้แก่ ภูมิปัญญาการเพาะเห็ดโคนน้อย การทำโคมไฟ 700 ปี กังหันวิดน้ำ (หล็ก) พิธีกรรมยันต์มงคล พิธีกรรมเข้าคำปลิว พิธีถิ่นอ้อผญา กระดาษสา การตีมีด การจ่อตอง ทำเครื่องรางของขลัง ยันต์ สีเทียน การทำของเล่นฉบับล่ะอ่อน เมืองแกน (ของเล่นบ่ะเก่า) การซอยยา การจักรสานไม้ไผ่ จอบตุ่ม ขนมพื้นบ้าน (ข้าวแคบ) (ข้าว แต๋น) ตำข้าว ครกมอง ด้านยาพื้นบ้าน ยาต้ม ยาเมือง การแพทย์แผนไทย นวดแผนไทย-นวด ประคบ การย้อมผ้า อาหารพื้นบ้าน การปั่นฝ้าย และภาษาล้านนา/อักษรล้านนา (ตั๋วเมือง)

3. เพื่อศึกษาสภาพปัญหา อุปสรรค และแนวทางการพัฒนาภูมิปัญญาท้องถิ่นในพื้นที่ เทศบาลเมืองเมืองแกนพัฒนา พบว่า ปัญหาอุปสรรค วิถีชีวิตการเกษตรเปลี่ยนไปไม่ได้ทำตลอด ความเชื่อของคนยุคใหม่ทำให้เกิดความห่างหายในความเชื่อ พิธีกรรมที่สืบทอดได้ยาก เด็กรุ่นใหม่ เข้าถึงได้ยาก วิธีการค่อยข้างยากเพื่อแสดงวิถีให้คนรุ่นหลังชน ยังไม่มีผู้สืบทอดอย่างจริงจัง แนวทางการพัฒนา หาสมาชิกเข้าร่วมกลุ่มเพื่อเพิ่มผลผลิตเพิ่มรายได้ เข้าร่วมอบรมเพื่อเพิ่มความรู้ ในการออกแบบผลิตภัณฑ์ให้มากขึ้น จัดการแสดงและสาธิตเพื่อให้คนรุ่นหลังได้รู้จักให้มากขึ้น รวมกลุ่มพร้อมให้คำแนะนำ และส่งเสริมผู้ที่อยากรู้และพร้อมสืบทอดเรียนรู้ต่อไปสามารถสร้างรายได้ ให้แก่ครอบครัวอีกทางหนึ่ง ควรส่งเสริมการเรียนรู้ให้แก่เด็กและเยาวชน ควรจัดกิจกรรมการ ถ่ายทอดภูมิปัญญาพื้นบ้านอย่างต่อเนื่องให้คนในเขตเทศบาลเมืองเมืองแกนพัฒนา และควรสร้าง เครือข่ายปราชญ์ด้านภูมิปัญญาพื้นบ้านให้เป็นผู้ถ่ายทอดความรู้แก่คนในชุมชนให้ได้เรียนรู้ให้เกิดการ เรียนรู้และสืบทอดได้อย่างเข้มแข็ง และยั่งยืนต่อไป เปิดเวทีให้ปราชญ์ชุมชน ได้เปิดการเรียนรู้สร้าง แรงจูงใจให้คนรุ่นหลังสืบทอดต่อไปอย่างยั่งยืน