การปริวรรตและวิเคราะห์รูปแบบการปกครองบ้านเมืองจากคัมภีร์ตำนานเมืองพะเยา ฉบับวัดศรีโคมคำ

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่อง การปริวรรตและวิเคราะห์รูปแบบการปกครองบ้านเมืองจากคัมภีร์ตำนานเมืองพะเยา ฉบับวัดศรีโคมคำ มีวัตถุประสงค์เพื่อปริวรรตคัมภีร์ตำนานเมืองพะเยาฉบับวัดศรีโคมคำ เพื่อศึกษาวิเคราะห์หลักการปกครองบ้านเมืองและหลักพุทธธรรมด้านการปกครองบ้านเมืองที่ปรากฏในคัมภีร์ตำนานเมืองพะเยา และเพื่อศึกษาวิเคราะห์รูปแบบและหลักการปกครองบ้านเมืองเชิงบูรณาการ การดำเนินการศึกษาวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการปริวรรตเอกสารคัมภีร์ตำนานเมืองพะเยา ฉบับวัดศรีโคมคำ จำนวน 1 ผูก วัสดุที่ใช้จาร ได้แก่ ใบลาน จารด้วยอักษรล้านนา มีทั้งหมด 54 หน้า จารเมื่อปีพุทธศักราช 2471 นับถึงปีปัจจุบัน (พ.ศ. 2562) อายุได้ 91 ปี หลังจากปริวรรตเสร็จ ได้ให้ผู้เชี่ยวชาญทำการตรวจสอบความถูกต้องของเนื้อหาและภาษา แล้วจึงทำการวิเคราะห์เนื้อหาตามวัตถุประสงค์

จากการศึกษาพบว่า คัมภีร์ตำนานเมืองพะเยา แบ่งออกเป็น 4 ตอนหลัก ๆ คือ ตอนที่ 1 กล่าวถึง ตำนานปู่เจ้าลาวจก หรือลวจังกราช ปฐมกษัตริย์เมืองหิรัญเงินยางเชียงแสน ตอนที่ 2 กล่าวถึง ตอนพญาศรีจอมธรรมได้แยกตัวจากเมืองหิรัญเงินยางเชียงแสนมาตั้งเมืองพะเยาในปี พ.ศ. 1639 ตอนที่ 3 กล่าวถึง กษัตริย์องค์สำคัญของเมืองพะเยา คือ ขุนเจืองธรรมิกราช พ่อขุนงำเมือง และกล่าวถึง ความสัมพันธ์ของอาณาจักรสุโขทัย อาณาจักรเชียงราย และอาณาจักรพะเยา ตอนที่ 4 กล่าวถึง ประวัติการก่อสร้างพระเจ้าตนหลวง และความสัมพันธ์ของเมืองพะเยาหลังถูกผนวกเข้ากับอาณาจักรล้านนา

หลักการปกครองบ้านเมืองและหลักพุทธธรรมด้านการปกครองบ้านเมืองที่ปรากฏในคัมภีร์ตำนานเมืองพะเยา พบว่า มีหลักการปกครองที่ใช้สืบต่อกันมาอยู่ 3 หลัก คือ หลักพ่อสอนลูกของท้าวลวจังกราช จำนวน 12 ข้อ หลักประเวณียธรรมของพญาศรีจอมธรรม ปฐมกษัตริย์เมืองพะเยา จำนวน 7 ข้อ แต่สามารถถอดหลักการปกครองได้ 12 ข้อ และพบหลักพุทธธรรมที่นำมาใช้ในการปกครอง คือ หลักอปริหานิยธรรม 7 ประการ นอกจากหลักการปกครองทั้ง 3 ยังพบรูปแบบการปกครองที่แบ่งการปกครองออกเป็นโครงสร้างเรียกว่า พันนา ได้ 36 พันนา มีการแบ่งอำนาจ หน้าที่ และมอบนโยบายในการปกครองอย่างเป็นระบบ สามารถนำมาบูรณาการกับการบริหารการปกครองในสมัยปัจจุบันได้ โดยหลักการปกครองทั้ง 3 หลัก มีความสอดคล้องกับหลักพุทธธรรม หลักธรรมาภิบาล และทฤษฎีโครงสร้างหน้าที่ ซึ่งเป็นหลักที่ใช้ในการปกครองในสมัยปัจจุบันนี้.