วิเคราะห์คุณค่าของการถวายทานที่ปรากฏในคัมภีร์อานิสงส์สลากภัตล้านนา

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1. เพื่อศึกษาประวัติความเป็นมาของสลากภัต
ในพระพุทธศาสนา พบว่า การถวายทานสลากภัตเป็นประเพณีเก่าแก่ที่เกิดขึ้นในพระพุทธศาสนาดัง
ปรากฏในคัมภีร์พระไตรปิฎกที่ได้กล่าวเอาไว้ว่า ในสมัยพุทธกาลขณะที่พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเสด็จ
ประทับอยู่ ณ กรุงราชคฤห์ ในเวลานั้นเกิดข้าวยากหมากแพงขึ้นทำให้ผู้ศรัทธาในพระพุทธศาสนาไม่
สามารถถวายสังฆภัตทานได้ จึงได้พากันคิดจะถวายตามความสามารถที่ตนพอจะกระทำได้ ครั้งนั้น
ภิกษุทั้งหลายน าความขึ้นกราบบังคมทูลพระผู้มีพระภาคเจ้า พระพุทธองค์จึงทรงอนุญาตให้พระสงฆ์
รับภัตไว้ 7 อย่าง คือ 1. สังฆภัต 2. อุเทศภัต 3. นิมันตภัต 4. สลากภัต 5. ปักขิภัต 6. อุโปสถภัต 7. 
ปฏิกปาขิกภัต ในจำนวนภัตทั้ง 7 อย่างนั้น สลากภัตจัดอยู่ในอันดับที่ 4 ที่พระพุทธองค์ทรงอนุญาต 
และอีกหนึ่งเหตุการณ์ที่มีผลต่อคติความเชื่อของชาวล้านนาไทย ในเรื่องของอานิสงส์การถวายทาน
สลากภัตรก็คือ เรื่องของนางยักษ์ษิณี ผู้กลับใจหลังจากได้ฟังธรรมจากพระพุทธเจ้า และได้หันมา
เลื่อมใสพระพุทธศาสนาด้วยความส านึกในบุญคุณ นางยักษ์ษิณีจึงน าเอาเครื่องใช้สังเวยต่างๆ มาทำ
เป็นสลากภัต โดยให้พระสงฆ์กระทำการจับตามเบอร์ด้วยหลักของอุปโลกนกรรม คือ ของที่ถวายมีทั้ง
ของมีราคามาก ราคาน้อย พระสงฆ์องค์ใดได้ของมีค่าน้อยก็อย่าเสียใจให้ถือว่า เป็นโชคของตน ซึ่งการ
ถวายแบบจับสลากของนางยักษ์ษิณีในครั้งนี้นับเป็นครั้งแรกแห่งประเพณีการทำบุญสลากภัต หรือเป็นปฐมเหตุรูปแบบการจัดถวายทานสลากในสมัยพุทธกาล และได้มีการเผยแพร่ประเพณีเหล่านี้ได้
สืบทอดกันมาถึงปัจจุบันนี้