อัตลักษณ์การสร้างงานพุทธศิลป์ในสมัยหริภุญชัย

บทคัดย่อ

ในสมัยอาณาจักรหริภุญชัย ปรากฏมีแหล่งอารยธรรมที่สำคัญของกลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ ที่ตั้ง
บ้านเมืองในแถบที่ราบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา ในบริเวณภาคกลาง และในเขตภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
รวมทั้งกลุ่มบ้านเมืองทางด้านทิศตะวันตกซึ่งได้แก่ อาณาจักรมอญและพุกาม ซึ่งแหล่งอารยธรรมที่
เจริญรุ่งเรืองและสำคัญเหล่านี้ส่งอิทธิพลทางวัฒนธรรมรวมถึงศิลปกรรมให้กับชุมชนต่าง ๆ รวมทั้ง
อาณาจักรหริภุญชัย จึงก่อให้เกิดการผสมผสานทางศิลปวัฒนธรรม และมีพัฒนาการทางศิลปะเกิดขึ้น
จนเป็นแบบแผนอันเป็นเอกลักษณ์ของตนเอง ศิลปะหริภุญชัยมีอัตลักษณ์การสร้างงานพุทธศิลปกรรม
ใน 2 ประเภทที่สำคัญ คือ 1. อัตลักษณ์ด้านประติมากรรมด้านพระพุทธรูป โดยส่วนมากจะมีพระ
พักตร์ค่อนข้างยาว พระนลาฏกว้างมีโหนก พระขนงเป็นรูปปีกกาต่อเชื่อมกัน พระเนตรโปน พระโอษฐ์
กว้าง ริมพระโอษฐ์หนา มีไรพระมัสสุ เม็ดพระศกแหลม มีขอบไรพระเกศา 2. อัตลักษณ์ด้าน
สถาปัตยกรรมด้านพระธาตุเจดีย์ซึ่งองค์พระธาตุหริภุญชัยนั้นปรากฏในตำนานกล่าวว่า พระยาอาทิต
ตราชโปรดให้สร้างพระสถูปมหาธาตุขึ้นในบริเวณสถานที่ที่พบพระบรมสารีริกธาตุ ใน พ.ศ. 2607
พระมหาธาตุหริภุญชัยเมื่อแรกสร้างนั้นมีลักษณะเป็นสถูปทรงปราสาท สูง 12 ศอก มี 4 เสา ประตู 4
ด้าน และในพ.ศ. 1628 ครั้งรัชสมัยพระยาสรรพสิทธิ์ได้โปรดให้ปฏิสังขรณ์องค์พระธาตุหริภุญชัยด้วย
การก่อเสริมให้สูงขึ้นถึง 12 เมตร ต่อมาในรัชสมัยพระเจ้ามังราย ปฐมกษัตริย์แห่งอาณาจักรล้านนา
ทรงโปรดให้ปฏิสังขรณ์ขึ้นใน พ.ศ. 1829 ในการบูรณปฏิสังขรณ์ครั้งนั้นได้ดัดแปลงรูปทรงของพระ
ธาตุเจดีย์จากทรงปราสาทมาเป็นทรงกลม และมีการบูรณปฏิสังขรณ์ในรัชสมัยต่าง ๆ เรื่อย ๆ มา