ึศึกษาวิเคราะห์การพัฒนาชีวิตด้วยอิทธิบาท ๔ : กรณีศึกษาพระมหาชนก

บทคัดย่อ

วิทยานิพนธ์ เรื่อง“ศึกษาวิเคราะห์การพัฒนาชีวิตด้วยอิทธิบาท ๔. กรณีศึกษาพระมหา
ชนก” การศึกษาวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ คือ ๑) เพื่อศึกษาแนวคิดทฤษฎีการพัฒนาชีวิต
๒) เพื่อศึกษาอิทธิบาท ๔ กับการพัฒนาชีวิตในพระพุทธศาสนาเถรวาท ๓) เพื่อศึกษาวิเคราะห์
การพัฒนาชีวิตด้วยอิทธิบาท ๔ ของพระมหาชนก การดำเนินการวิจัยในครั้งนี้ เป็นการวิจัยเชิง
เอกสาร (Documentary Research)
ผลการวิจัยพบว่า
ข้อ ๑) การพัฒนาชีวิตให้มีความเจริญก้าวหน้านั้น ในทางพระพุทธศาสนา พระพุทธองค์
ได้มีแนวคิดเกี่ยวกับการพัฒนาตนเองให้มีความเจริญก้าวหน้าอยู่ ๔ ประการ ได้แก่ (๑) การพัฒนา
ทางด้านบุคลิกหรือร่างกาย คือ สำรวมกายให้เรียบร้อย ไม่ประพฤติชั่วทางกาย หรือไม่นำกาย
ไปสร้างอกุศล, ประพฤติแต่สิ่งที่เป็นกุศล (๒) การพัฒนาทางด้านความประพฤติ คือ ประพฤติตนให้
อยู่ในกรอบหรือเรียกว่า วินัย อันได้แก่การรักษาศีล ป้องกันตนไม่ให้ประพฤติชั่ว (๓) การพัฒนา
ทางด้านจิตใจ คือ รักษาใจให้อยู่ในความตั้งมั่น หรือเรียกว่าตั้งอยู่ในสมาธิ จิตไม่กระสับกระส่าย
จิตมีความแน่วแน่ (๔) การพัฒนาทางด้านปัญญา คือ การพัฒนาทางด้านความคิดให้รู้เท่าทัน
ธรรมชาติ เมื่อเราสามารถพัฒนาครบทั้ง 4 ด้าน ผลที่ตามมาก็คือ ความสงบสุข หรือเรียกว่า
“นิพพาน”
ข้อ ๒) การที่จะดำรงชีวิต รวมถึงการทำหน้าที่การงานของตนเอง ให้ถึงจุดมุ่งหมายที่
ตนเองได้ตั้งใจไว้นั้น พระพุทธองค์ได้ตรัสหลักธรรมไว้ ๔ ข้อ ซึ่งสามารถนำไปใช้ได้ทุกที่ ทุกเวลา ทุกสมัย ไม่มีความล้าสมัย หลักธรรมที่ว่านี้ คือ อิทธิบาท ๔ ได้แก่ (๑) ฉันทะ มีใจรัก (เต็มใจทำ)
(๒) วิริยะ พยายามทำ (แข็งใจทำ) (๓) จิตตะ มีใจฝักใฝ่ไม่ทอดทิ้งธุระ (ตั้งใจทำ) (๔) วิมังสา
ใช้ปัญญาพิจารณาตริตรอง (เข้าใจทำ) เมื่อประพฤติปฏิบัติตามหลักธรรมทั้ง ๔ ข้อที่ได้กล่าวมานี้
ย่อมทำให้ชีวิตถึงจุดมุ่งหมาย และเมื่อดำเนินชีวิตตามหลักอิทธิบาท ๔ เป็นประจำ ย่อมส่งผลให้มี
อายุยืน
ข้อ ๓) พระมหาชนกได้พัฒนาชีวิตด้วยการเจริญตามหลักอิทธิบาท ครบทั้ง ๔ ข้อ ได้แก่
(๑) ท่านเจริญตามหลักฉันทะ คือ มีความพอใจในชาติตระกูลของตนเอง (ตระกูลกษัตริย์)
(๒) ท่านเจริญตามหลักวิริยะ คือ มีความพยายามที่จะไปยึดราชสมบัติของพระบิดาคืน จนตัดสินใจ
ออกเดินเรือไปค้าขาย จนได้รับอุบัติเหตุเรือล่ม ทำให้ต้องว่ายน้ำตลอดเวลา ๗ วัน จนมีเทวดา
มาช่วย (๓) ท่านเจริญตามหลักจิตตะ คือ พระมหาชนกนั้นมีใจที่ตั้งมั่น ไม่หดหู่ท้อถอย เห็นได้จาก
ตอนที่เรือล่ม ท่านว่ายน้ำอยู่ท่ามกลางมหาสมุทร ถึงจะไม่เห็นฝั่งก็ยังว่ายต่อไป เพราะใจที่ตั้งมั่น
นั่นเอง (๔) เจริญตามหลักวิมังสา คือ ท่านได้ใช้ปัญญาตริตรองกับการทำงานด้วยเสมอ ไม่ว่าจะ
เป็นตอน เรือล่ม หรือตอนที่ไปแก้ปัญหาด้วยปัญญาอันชาญฉลาด จนทำให้นางสีวลีพอใจและ
ยอมรับ จนได้ปกครองบ้านเมือง