รูปแบบและวิธีการปฏิบัติกัมมัฏฐานตามที่ปรากฏในคัมภีร์มูลกัมมัฏฐาน ฉบับวัดบ้านหลุก อำเภอเมือง จังหวัดลำพูน

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยเรื่อง รูปแบบและวิธีปฏิบัติกรรมฐานตามที่ปรากฎในคัมภีร์มูลกัมมัฏฐานฉบับ
วัดบ้านหลุก อำเภอเมือง จังหวัดลำพูน มีวัตถุประสงค์หลักในการวิจัย คือ เพื่อวิเคราะห์รูปแบบและ
วิธีการปฏิบัติกัมมัฏฐาน การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้วิจัยใช้วิธีการศึกษาวิเคราะห์เอกสาร 
และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง เก็บรวบรวมข้อมูลจากแหล่งข้อมูลปฐมภูมิและทุติยภูมิ และนำเสนอผล
การศึกษาวิเคราะห์ตามแบบพรรณนาวิเคราะห์ 
ผลการวิจัย พบว่า รูปแบบและวิธีปฏิบัติกัมมัฏฐานในประเทศไทยและล้านนา มีอยู่ 5 สาย 
ได้แก่ 1) สายธุดงค์ (พุทโธ) 2) สายอานาปานสติ 3) สายวิปัสสนากัมมัฏฐานแบบสติปัฏฐาน (ยุบหนอ 
พองหนอ) 4) สายวิชชาธรรมกาย (สัมมาอรหัง) และ 5) สายประยุกต์ แต่ของล้านนาได้ยึดแบบคัมภีร์
วิสุทธิมรรค แต่ได้เพิ่มเติมการใช้ลูกประค าเข้ามา และรูปแบบและวิธีปฏิบัติกรรมฐานตามที่ปรากฏใน
คัมภีร์มูลกัมมัฏฐาน ฉบับวัดบ้านหลุก พบว่า เริ่มตั้งแต่การกล่าวยอคุณพระรัตนตรัย การขอขมาแก้ว 
5 โกฐาก การตัดความห่วง การสลัดนิวรณ์ การเลือกสถานที่อันเหมาะสมในการปฏิบัติ ในคัมภีร์มูล
กัมมัฏฐานฉบับวัดบ้านหลุก มีการภาวนาหลายรูปแบบ ได้แก่ วิธีภาวนาอสุภะ  วิธีภาวนาอนุสติ การ
ภาวนาอานาปานัสสติ การภาวนาพรหมวิหาร การภาวนาอาหารปฏิกุลสัญญากัมมัฏฐาน การภาวนา
จตุธาตุววัตถานกัมมัฏฐาน การภาวนาปถมอรูปฌาน การเจริญภาวนาพรหมวิหารธรรม มีการเจริญ
ภาวนาทิฏฐิวิสุทธิ การเจริญกังขาวิตรณวิสุทธิญาณ และวิปัสสนาญาณกัมมัฏฐาน การภาวนาวิปัสสนาอุทยวยญาณ แต่มีความพิเศษแตกต่างไปจากคัมภีร์กัมมัฏฐานอื่นๆ คือ มีการเสริมด้วยบทสวด
บริกรรมยาวๆ การเดินจงกรม และยังมีการบริกรรมภาวนาในขณะบิณฑบาต และค าภาวนาเบ็ดเตล็ด