การศึกษาวิเคราะห์อนุปุพพิกถาที่ปรากฏในพระไตรปิฎก

บทคัดย่อ

วิทยานิพนธ์เรื่อง “การศึกษาวิเคราะห์อนุปุพพิกถาที่ปรากฏในพระไตรปิฎก” มีวัตถุประสงค์ ในการศึกษาคือ 1) เพื่อศึกษาความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับคำสอนเรื่องอนุปุพพิกถา 2) เพื่อศึกษาคำสอน เรื่องอนุปุพพิกถาที่ปรากฏในพระไตรปิฎก และ 3) เพื่อวิเคราะห์การประยุกต์คำสอนเรื่องอนุปุพพิกถา ในสังคมปัจจุบัน

ผลการศึกษาพบว่า อนุปุพพิกถา คือพระธรรมเทศนาที่แสดงไปตามลำดับ เพื่อฟอก และขัด เกลาอัธยาศัยของผู้ฟัง ให้สะอาด หมดจด และประณีตลึกซึ้งขึ้นไปเป็นชั้น ๆ จากง่ายไปหายาก จนจิต ของผู้ฟังให้พร้อมที่จะรับฟังอริยสัจ 4 และมีความเข้าใจในธรรมส่วนปรมัตถ์ ประกอบด้วยหลักธรรม 5 ประการคือ 1) ทานกถา แสดงเรื่องการให้ทานและประโยชน์ของการให้ทาน 2) สีลกถา แสดงเรื่อง การรักษาศีล และประโยชน์ของการรักษาศีล 3) สัคคกถา แสดงเรื่องสวรรค์อันเป็นผลอานิสงค์ของการ ทำความดี คือให้ทานและการรักษาศีล 4) กามาทีนวกถา แสดงเรื่องโทษของการติดอยู่ในกามคือโลกีย สุข สุขแบบทางโลกซึ่งไม่ใช่สิ่งที่ยั่งยืนคงทนถาวร และ 5) เนกขัมมานิสังสกถา แสดงเรื่องอานิสงค์ของ การออกจากกามอันเป็นโลกุตรสุข คือสุขทางธรรม อันเป็นสิ่งที่เที่ยงแท้และดีงาม ในการแสดงอนุปุ พพิกถานี้ส่วนใหญ่พระพุทธเจ้าจะแสดงแก่คฤหัสถ์ หรือฆราวาส (ผู้ครองเรือน) เพราะการแสดงอนุปุ พพิกถาจะเน้นการสอนไปที่ผู้ครองเรือนมากกว่าที่จะเป็นบรรพชิต เพราะอนุปุพพิกถามีเนื้อหาของการ ให้ทาน การรักษาศีล สวรรค์ โทษของกาม และเนกขัมมะ ซึ่งส่วนใหญ่ฆราวาสจะมีโอกาสได้ประสบพบ เจอมากกว่าบรรพชิตและในงานวิจัยนี้ได้วิเคราะห์การประยุกต์แนวทางในการสอนเรื่องอนุปุพพิกถา พร้อมทั้งเสนอแนะวิธีการสอนเรื่อง ทานกถา สีลกถา สัคคกถา กามาทีนวกถา และเนกขัมมานิสังสกถา ในสังคมยุคปัจจุบันแบบมีส่วนร่วมของพระพุทธเจ้าตามหลักศรัทธาและโยนิโสมนสิการ เพื่อเป็นวาง แนวทางในการสอน และกระบวนการในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้แบบมีส่วน ร่วมตามแนวทางของพระพุทธเจ้า