วิเคราะห์แนวทางในการปฏิบัติของพระสงฆ์ต่อสถานที่อโคจรในพระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

วิทยานิพนธ์นี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาแนวคิดเรื่องอโคจรที่ปรากฏในคัมภีร์พระพุทธศาสนา (2) ศึกษาแนวคิดเรื่องอโคจรในสถานการณ์ปัจจุบัน และ (3) วิเคราะห์แนวทางในการปฏิบัติของพระสงฆ์ต่อสถานที่อโคจร การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยการศึกษาวิจัยเชิงเอกสารและวิธีการสัมภาษณ์แบบเจาะลึกกับนักวิชาการและพุทธศาสนิกชนผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 10 รูป/คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยคือแบบสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหาแล้วนำเสนอในรูปแบบการพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า อโคจร หมายถึง บุคคลก็ดี สถานที่ก็ดี อันภิกษุไม่ควรไปสู่ เพราะเป็นโลกวัชชะ อีกทั้งจะเป็นอันตรายต่อพรหมจรรย์ อโคจรที่ปรากฏในคัมภีร์พระพุทธศาสนามี 2 นัย คือ นัยแรกปรากฏในพระวินัยมี 6 อย่าง คือ หญิงแพศยา หญิงหม้าย สาวเทื้อ บัณเฑาะก์ ภิกษุณี และร้านสุรา นัยที่ 2 ปรากฏในพระอภิธรรมมีความครอบคลุมถึงอโคจร 6 อย่างข้างต้น และรวมไปถึง การคลุกคลีกับพระราชา มหาอำมาตย์ของพระราชา เดียรถีย์ สาวกเดียรถีย์ คฤหัสถ์บางพวก คือ พวกที่ไม่มีศรัทธา ไม่เลื่อมใส ไม่เป็นดุจบ่อน้ำ มักด่าและบริภาษ ปรารถนาแต่สิ่งที่มิใช่ประโยชน์ ปรารถนาแต่สิ่งที่ไม่เกื้อกูล ปรารถนาแต่สิ่งที่ไม่ผาสุกและไม่ปรารถนาความหลุดพ้นจากโยคะ

อโคจรในปัจจุบันนอกจากจะยึดถือตามที่ปรากฏในคัมภีร์พระพุทธศาสนาแล้ว กฎหมายคณะสงฆ์ได้เพิ่มสถานที่พักอันไม่เหมาะสม คือ โรงแรม ที่พักตากอากาศ ที่ชุมนุมทางการเมือง วัดหรือสำนักสงฆ์ที่ตั้งโดยผิดกฎกระทรวงไว้ด้วย และนักวิชาการทางพระพุทธศาสนาได้แสดงทัศนะครอบคลุมถึงสถานบันเทิง งานมหรสพ สนามกีฬา ร้านขายอาวุธ ร้านขายอุปกรณ์จับสัตว์ ห้างสรรพสินค้า ตลาดสด ร้านอาหารบางประเภท เช่น ร้านอาหารญี่ปุ่น ร้านอาหารในห้างสรรพสินค้า เป็นต้น แนวทางในการปฏิบัติของพระสงฆ์ต่อสถานที่อโคจร คือ ไม่พึงเข้าไปพักหรืออาศัย หากมีความจำเป็นพึงสำรวมระวังในอาจาระและมีสมณสัญญา รักษาพระวินัยอย่างเคร่งครัด รวมทั้งไม่แสดงกริยาอาการอันไม่เหมาะสม มีสติสัมปชัญญะ มีหิริ ความละอายแก่ใจ และโอตตัปปะ ความเกรงกลัวต่อการกระทำผิดพระวินัย