แนวคิดด้านคุณค่าของเสนาสนะตามหลักพุทธจริยศาสตร์

บทคัดย่อ

เสนาสนะ หมายถึง ที่นอน ที่นั่ง หรือที่สำหรับพักผ่อนเป็นส่วนตัว และที่สำหรับปฏิบัติกิจต่างๆ ของพระภิกษุสงฆ์สามเณร มี 2 อย่าง คือ เสนาสนะที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ ได้แก่ โคนไม้ ภูเขา ซอกเขา ถ้ำ (คิริคูหา) ป่าชัฏ และเสนาสนะที่มนุษย์สร้างขึ้น ได้แก่ กุฎี วิหาร ถ้ำ เรือนชั้น เรือนโล้น เรือนว่าง ปราสาท การสร้างเสนาสนะ มีจุดมุ่งหมายที่แตกต่างกันตามเจตนารมณ์ของผู้สร้าง แนวคิดในการสร้างเสนาสนะมีเป้าหมาย 2 ประการ คือ เพื่อตอบสนองความต้องการของสงฆ์และเพื่อตอบสนองความต้องการของบุคคลในสังคม คุณค่าของเสนาสนะมีอยู่ 2 ประการ คือ 1. คุณค่าหลัก 2. คุณค่ารอง โดยคุณค่าหลักแบ่งได้ 2 นัย คือ 1) คุณค่าของเสนาสนะในมิติทางศาสนา อันเป็นคุณค่าตามวัตถุประสงค์ที่ได้วางไว้ตามหลักทางพระธรรมวินัย 2) คุณค่าของเสนาสนะในมิติทางสังคม คือ มีเป้าหมายเพื่อมุ่งตอบสนองความต้องการของสังคม เช่น เป็นโรงเรียน โรงฝึกอาชีพ สถานพยาบาล เป็นต้น คุณค่ารอง คือ ผลพลอยได้จากคุณค่าหลักอันไม่ได้มาจากวัตถุประสงค์ในการสร้างเสนาสนะนั้น เช่น วิหารทองคำ อุโบสถเงิน ซึ่งสร้างมาเพื่อใช้ประโยชน์ทางศาสนาเป็นหลัก แต่ด้วยฝีมืออันวิจิตรทำให้ผู้คนเดินทางมาเที่ยวชม ซึ่งบางกรณี คุณค่ารองอาจมีความโดดเด่นมากกว่าคุณค่าหลัก เป็นต้น