ศึกษาประโยชน์และคุณค่าของเวทนาในการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานตามแนวสติปัฏฐาน 4

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่องนี้ มีวัตถุประสงค์ เพื่อ 1) ศึกษาเวทนาในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท 2) ศึกษาหลักการและวิธีการกำหนดเวทนาตามหลักสติปัฏฐาน 4 และ 3) ศึกษาประโยชน์และคุณค่าของ เวทนาในการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานและการดำเนินชีวิต เป็นการวิจัยเอกสาร เสริมด้วยการ สัมภาษณ์เชิงลึก ผลการวิจัยพบว่า

เวทนา ได้แก่ ความรู้สึกเป็นสุข ทุกข์ หรือเฉยๆ สติกำหนดเวทนา ต้องการให้เห็นความจริง ตามสภาพที่ปรากฏ เช่น มีอาการ เจ็บ ปวด เป็นต้น เห็นความจริงตามหลักไตรลักษณ์ คือ อนิจจัง ทุก ขัง อนัตตา บรรลุความพ้นทุกข์ คือ พระนิพพาน

วิธีการกำหนดเวทนา มีหลักสำคัญคือ เวทนาเป็นเรื่องการเสวยอารมณ์ทางกายและทางใจ การกำหนดจึงมีความยิ่งหย่อนแตกต่างกัน สำนักปฏิบัติธรรม 3 สำนัก คือ วัดร่ำเปิง วัดพระธาตุศรี จอมทอง และศูนย์ปฏิบัติธรรม ตาณังเลณัง ที่ใช้แนวปฏิบัติตามนัยแห่งอรรถกถา ต่างกันใน รายละเอียดปลีกย่อย ส่วนศูนย์วิปัสสนากรรมฐานธรรมสีมันตะ เห็นว่าเวทนานุปัสสนา คือ ที่รวมลง ของธรรมทั้งหลาย (กาย จิต ธรรม) จึงเน้นการกำหนดรู้เวทนาทั้งอนุโลมและปฏิโลม วางใจให้เป็น อุเบกขา ถือเป็นหัวใจสำคัญของการปฏิบัติสำนักนี้

ประโยชน์ของเวทนา คือ เป็นสิ่งบ่งชี้ความก้าวหน้าของการปฏิบัติ เพราะปรากฏชัดเจนอยู่ ตลอดเวลา เป็นเครื่องมือในการพัฒนาสุขภาพกายสุขภาพจิต คุณภาพการเรียนรู้ คุณภาพชีวิต และ คุณภาพสังคม เป็นอุปกรณ์ในการบริหารอารมณ์ ทำให้ใจเป็นกลาง ไม่ขึ้นไม่ลงต่ออารมณ์ที่เข้ามา กระทบ ไม่ว่าดีหรือไม่ดี สุขหรือทุกข์ ชอบหรือไม่ชอบ คุณค่าของการกำหนดเวทนาเป็นเครื่อง ประคองชีวิตให้ตั้งอยู่ด้วยสติ สุขมากขึ้นทุกข์น้อยลง ทำให้ชีวิตมีความกลมกลืนและสมดุล