การอ้างความไม่รู้ในพระวินัย

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์การอ้างความไม่รู้ในพระวินัยของภิกษุ โดยศึกษาข้อมูลจาก
พระไตรปิฎกเป็นหลัก ประกอบกับเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษาพบว่า จากภาษิตกฎหมายที่ว่า
ความไม่รู้กฎหมายไม่อาจเป็นข้อแก้ตัวได้เพราะกฎหมายมีสภาพเด็ดขาดและทุกคนสามารถรู้กฎหมายได้ ในทาง
พระวินัยนั้นระบุว่า ความไม่รู้พระวินัยเป็นเหตุให้ภิกษุกระทำผิดได้ แต่การอ้างความไม่รู้พระวินัยนั้นสามารถตีความ
เป็น 2 อย่าง คือ 1) อาบัติทั่วไป สามารถอ้างความไม่รู้พระวินัยและไม่ต้องรับโทษ เช่น กรณีของภิกษุเมืองโกสัมพี
ถือตามหลักว่า “เมื่อไม่รู้ย่อมไม่ผิด” และ 2) อาบัติกลุ่มที่เป็นสจิตตกะ สามารถอ้างความไม่รู้พระวินัยเพื่อไม่ต้องรับ
โทษได้ กลุ่มนี้จะต้องพิจารณาตามบทบัญญัติของพระวินัยเป็นเกณฑ์ เนื่องจากพระวินัยบางสิกขาบท ความผิดจะ
เกิดขึ้นเมื่อประกอบด้วยเจตนาเท่านั้น หากไม่เจตนา (สัญญาวิโมกข์) ย่อมไม่ผิด ถือตามหลักว่า “ไม่สำคัญไม่ทันรู้
ย่อมไม่ผิด” การอ้างความไม่รู้พระวินัยจึงเป็นเหตุผลที่ยกขึ้นมาเพื่อให้พ้นผิดได้ ซึ่งแตกต่างจากหลักของกฎหมายทั่วไป