พระพุทธศาสนากับการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรมไทย

บทคัดย่อ

สังคมและวัฒนธรรมไทยมีการเปลี่ยนแปลงทางด้านโครงสร้างของความสัมพันธ์ระหว่าง
กลุ่มและระหว่างสมาชิกในสังคมตลอดเวลา การเปลี่ยนแปลงทางสังคมดังกล่าวนี้ย่อมเกิดขึ้นในระดับ
กลุ่มบุคคลและในระดับสถาบันทางสังคมไม่ว่าจะเป็นในสถาบันครอบครัว เครือญาติ การสมรส ครอง
เรือน สังคมนั้นยังประกอบด้วยวัฒนธรรม จำแนกออกได้เป็นองค์ประกอบ 2 ส่วน อันได้แก่
วัฒนธรรมด้านวัตถุและวัฒนธรรมที่มิใช่วัตถุ วัฒนธรรมด้านวัตถุ คือสิ่งของเครื่องใช้อันเป็น
สิ่งประดิษฐ์ที่มนุษย์สร้างขึ้น เช่นการเปลี่ยนแปลงจากหม้อดินหุงข้าวด้วยฟืนมาเป็นการใช้หม้อหุงข้าว
อัตโนมัติด้วยไฟฟ้า ส่วนวัฒนธรรมทางด้านที่มิใช่วัตถุนั้นคือระบบค่านิยม บรรทัดฐาน และสัญลักษณ์
พระพุทธศาสนาเป็นสถาบันสำคัญของสังคมไทย มีความผูกพันที่เป็นพิเศษแตกต่างกับชาติอื่น คน
ไทยมีจิตใจเอื้อเฟื้อต่อศาสนาทุกศาสนาจนกลายเป็นบุคลิกภาพของสังคมไทยที่ เปิดโอกาสให้บุคคล
นับถือศาสนาต่าง ๆ ได้โดยอิสระ และยอมให้ศาสนาทั้งปวงดำรงคงอยู่ในสังคมไทยโดยไม่ขัดขวาง
สังคมไทยมีความสามารถในการที่จะนำเอาศาสนาพุทธเป็นพื้นฐานของชีวิต และหล่อเลี้ยงทำนุบำรุง
ศาสนาให้มั่นคงอยู่ได้จนกลายเป็นศูนย์กลางศาสนาพุทธของโลกปัจจุบัน สถาบันพระสงฆ์กับ
สังคมไทยมีความเกี่ยวข้อง สืบต่อกันมาแต่ละยุคแต่ละสมัย ไม่ว่าจะเรื่องของการดำเนินชีวิต เรื่องของ
ประเพณีวัฒนธรรม สถาปัตยกรรม ตลอดถึงศิลปกรรม ถึงแม้จะมีการเปลี่ยนแปลงไปเช่นไร
พระพุทธศาสนาก็สามารถนำไปปรับใช้ได้ทุกยุคทุกสมัยตามคำกล่าวที่ว่า อกาลิโก