การศึกษาลวดลายผ้าทอและวัฒนธรรมไทลื้อจังหวัดน่าน

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษากระบวนการสร้างสรรค์งานหัตถกรรมผ้าทอ รูปแบบ และการใช้ผ้าทอในทางสังคมวัฒนธรรม 2) เพื่ รวบรวมรูปแบบ ลวดลายผ้าทอ ประเภทของผ้า วัฒนธรรมการแต่งกายของชาวไทลื้อในจังหวัดน่าน 3) เพื่อนำเสนอแนวทางในการอนุรักษ์กระบวนการทอผ้าไทลื้อแบบดั้งเดิมให้เข้ากับสมัยปัจจุบัน เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพใช้เทคนิควิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม เลือกพื้นที่วิจัยแบบเจาะจง เก็บข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลหลักจำนวน 20 คน เลือกแบบเจาะจงจากผู้ทรงคุณวุฒิ ผู้เชี่ยวชาญ โดยมีกลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลัก (Key Informants) ประกอบ กลุ่มผู้ผลิตสินค้า ปราชญ์ชาวบ้าน กลุ่มองค์กรทางภาครัฐ การสัมภาษณ์แบบเจาะลึก (In Depth Interview) เครื่องมือสำหรับเก็บข้อมูลได้แก่แบบสัมภาษณ์เชิงลึกที่มีโครงสร้าง เก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์ตัวต่อตัว วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า (1) ศึกษากระบวนการสร้างสรรค์งานหัตถกรรมผ้าทอ รูปแบบ และการใช้ผ้าทอในทางสังคมวัฒนธรรม: ผลการวิจัยพบว่า การทอผ้าของชาวไทลื้อโดยส่วนใหญ่จะมุ่งเน้นรูปแบบลวดลายที่สวยงามมีเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมและวิถีชีวิตแบบดั้งเดิม สืบทอดโดยลูกหลาน การใช้แบ่งเป็น 3 หมวด ได้แก่ หมวดผ้าทอที่ใช้นุ่งห่ม หมวดผ้าทอที่ใช้สอยในครัวเรือน และหมวดผ้าทอที่ใช้ในพิธีกรรม

(2) รวบรวมรูปแบบลวดลายผ้าทอ ประเภทของผ้า วัฒนธรรมการแต่งกายของชาวไทลื้อในจังหวัดน่าน: ผลการวิจัยพบว่า รูปแบบและลวดลายของผ้าทอไทลื้อมี 5 ประเภท ได้แก่ ลายเลขาคณิต ลายพรรณพฤกษา ลายสัตว์ ลายสัตว์ในอุดมคติ ลายธรรมชาติ การแต่งกายด้วยผ้าทอไทลื้อพบมากในกลุ่มสตรีในประเพณีและกาล

(3) แนวทางในการอนุรักษ์กระบวนการทอผ้าไทลื้อแบบดั้งเดิมให้เข้ากับสมัยปัจจุบัน ผลการวิจัยพบว่า สามารถทำได้ 4 ประเภท ได้แก่ 1) การปลุกจิตสำนึกลูกหลานให้มีการสืบทอด 2) การมีส่วนร่วมขององค์การภาครัฐ 3) การสร้างเครือข่ายเพื่อยกระดับสินค้า 4) การใช้นวัตกรรมและเทคโนโลยีมาใช้ในกระบวนการผลิต

กระบวนการทอผ้าไทลื้อจังหวัดน่านเกิดขึ้นจากการถ่ายทอดของเครือญาติ จากความเชื่อในอดีตผู้หญิงทุกคนต้องทอผ้าเป็นก่อนที่จะออกเรือน ปัจจัยของการทอผ้ามี 3 ประเภท ได้แก่ การทอเพื่อใช้ในการนุ่งห่ม การเพื่อใช้สอยในครัวเรือน และการทอที่ใช้ในพิธีกรรมทางศาสนา แต่เนื่องจากปัจจุบันการทอผ้าของชาติพันธุ์ไทลื้อเปลี่ยนไปจากอดีตที่ทอเพื่อใช้ในครัวเรือน ปัจจุบันทอเพื่อการค้า หรือการหารายได้ให้แก่ครอบครัว จุดเด่นของผ้าทอไทลื้อทอจากผ้าฝ้ายเป็นหลัก รูปแบบเป็นลวดลายเลขาคณิต ใช้เทคนิคการจกและขิดเป็นหลัก นิยมทอเป็นผืนใหญ่ ผ้าที่โดดเด่นได้แก่ ผ้าซิ่น แนวทางการอนุรักษ์เพื่อให้การสืบทอดได้นั้นคือการถ่ายทอดให้ลูกหลานได้สืบทอดและเห็นคุณค่า รวมทั้งใช้สื่อออนไลน์ในการประชาสัมพันธ์และนำนวัตกรรมด้านเทคโนโลยีมาช่วย รัฐควรกำหนดยุทธศาสตร์การผลิตสินค้าของชุมชนให้มีมาตรฐานให้มีมูลค่า เทียบกับมาตรฐานของโรงงานผลิตที่ใช้เทคโนโลยี และพัฒนากลุ่มผ้ากลุ่มผ้าของชาติพันธุ์ให้มีความเป็นเอกภาพของตนเอง ส่งเสริมการจัดจำหน่ายได้ง่าย สะดวก รวดเร็ว รณรงค์ให้คนไทยทั้งประเทศร่วมมือร่วมใจกันใส่ผ้าทอไทย