อัตลักษณ์แห่งพุทธศิลป์ล้านนา การเชื่อมโยงมิติของลวดลายเครื่องปั้นดินเผา เวียงกาหลงโบราณ สู่ศิลปะการแสดงร่วมสมัย

บทคัดย่อ

งานศึกษาวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม โดยคัดเลือกพื้นที่ทำการวิจัย คือ
ชุมชน เครื่องเคลือบดินเผาเวียงกาหลง อำเภอเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย ที่มีอารยธรรมเก่าแก่สืบทอด
นานนับพันปี ในราวพุทธศตวรรษที่ 19 – 20 เป็นแหล่งผลิตเครื่องเคลือบดินเผาขนาดใหญ่ที่สุดในล้านนา
ต้นทุนทรัพยากรทางวัฒนธรรมโบราณ ที่มีเรื่องราวเชื่อมโยงกับพระพุทธศาสนา ความพิเศษของลวดลาย
ที่สร้างสรรค์มาจากตำนานธรรม “เรื่องแม่กาเผือกกับการก าเนิดพระพุทธเจ้า 5 พระองค์” พุทธศิลป์ ใน
อาณาจักรล้านนา อัตลักษณ์เฉพาะพื้นถิ่น ที่มีเสน่ห์ โดดเด่น จนเป็นที่เลื่องลือตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน
การเขียนลวดลายบนภาชนะดินเผาคือทักษะเชิงจิตรกรรม 2 มิติ จุดเริ่มต้นในการเขียนลายบ่ง
บอกถึงการรับ การกำหนดรู้ การกด ผ่อนน้ำหนักมือในเส้นเดียว การเขียนเส้นต่อเนื่องจนกลายเป็นลาย ไม่
มีการลากเส้นทวนวกกลับ คล้ายกับงานเขียนภาพเซ็น (Zen Art ) คือขั้นในการฝึกฝน พัฒนาตนเองทั้ง
ทางทักษะฝีมือ และการฝึกฝนเพื่อยกยกระดับจิตใจ การเขียนลายจนเข้าถึงกระบวนการดังกล่าว คือ
กระบวนการที่ใช้ฝึกฝนปฏิบัติเพื่อให้เข้าถึงแก่นสาร สาระสำคัญ กระบวนการสร้างสรรค์เชิงพุทธะ กุศโล
บาย ที่สืบทอดทอดมาในลวดลายเวียงกาหลงโบราณสู่ปัจจุบัน มิติของลวดลายมีประโยชน์ในวงกว้าง
ผลลัพธ์ที่นอกเหนือจากประดับตกแต่งภาชนะดินเผา แต่ยังมุ่งเน้นพัฒนาสุขภาวะ คุณภาพชีวิตในระดับ
บุคคล “มิติทับซ้อนของลวดลายเวียงกาหลง” ที่นอกเหนือจากลาย 2 มิติ ยังเชื่อมโยงสู่ศิลปะการแสดงใน
ยุคร่วมสมัย (Contemporary Performing Arts) ภาพลวดลาย ธรรมชาติ ท่าฟ้อนพื้นถิ่น นาฏศิลป์
พื้นฐาน ถูกเรียบเรียงใหม่ โดยการลำดับ การเกิดก่อนหลังของลาย ตั้งแต่ยุคแรกไล่เรียงมาจนถึง “ลาย
กา” ที่เป็นเอกลักษณ์ จากภาพวาด กลายมาเป็น การจัดท่าทางระเบียบร่างกาย การเคลื่อนไหวร่างกาย
ตามทิศทางของเส้นที่ปรากฏบนเครื่องเคลือบ สุ่การจัดองค์ประกอบของร่างกาย เพื่อบูรณาการศาสตร์
ขยายฐานความรู้ สืบทอด ภูมิปัญญาเครื่องเคลือบดินเผาเวียงกาหลงที่ถูกค้นพบเฉพาะกลุ่มในวงกว้าง จึง
ใช้เครื่องมือการวิจัยแบบสัมภาษณ์ในการเก็บรวบรวมข้อมูล โดยมีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ
1). เพื่อศึกษาความสำคัญ แนวคิด คุณค่า “พุทธศิลป์” ที่ปรากฏในพื้นที่ชุมชน เครื่องเคลือบ
ดินเผาเวียงกาหลง อำเภอเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย
2). เพื่อวิเคราะห์ สังเคราะห์กระบวนการสร้างสรรค์เชิงพุทธ ขั้นตอนการเขียนลาย และ
กุศลโลบายในการปฏิบัติงาน
3). การเชื่อมโยงมิติของลวดลายบนเครื่องเคลือบดินเผาเวียงกาหลง สู่ศิลปะการแสดงร่วม
สมัย ( Contemporary Performing Arts)