การวิเคราะห์ปัจจัยที่มีผลต่อการปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐาน วัดร่ำเปิง (ตโปทาราม) ตำบลสุเทพ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

งานวิจัยหัวข้อ “การวิเคราะห์ปัจจัยที่มีผลต่อการปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐาน วัดร่ำเปิง (ตโปทาราม) ตำบลสุเทพ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่” มีวัตถุประสงค์ ๒ ประการ คือ ๑) เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีผลต่อการปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐานในพระพุทธศาสนา ๒) เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยที่มีผลต่อการปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐานตามแนวสติปัฏฐาน ๔ วัดร่ำเปิง (ตโปทาราม) ตำบลสุเทพ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ งานวิจัยนี้เป็นการศึกษาเอกสาร และนำเสนอผลการวิจัยในรูปแบบคุณภาพ และนำมาวิเคราะห์ จากการวิจัยพบว่าปัจจัยที่สนับสนุนต่อการปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐานมีอยู่ ๔ ด้าน คือ (๑) หลักธรรมโพธิปักขิยธรรม ๓๗ โพธิ คือ จึงถึงรู้การทำให้สิ้นอาสวกิเลส ธรรมอันเป็นเครื่องตรัสรู้ มีสติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ มรรค ๘ (๒) ศีล คือ ความสงบ เย็น เป็นคำสั่ง ควบคุมความประพฤติ ระเบียบวินัย คำสอน หลักธรรม แก่ผู้ปฏิบัติ (๓) จริต ๖ การปฏิบัติธรรมจะก้าวหน้ารวดเร็วต้องอาศัยจริตนิสัยตนที่ถูกกับอิริยาบถ ยืน เดิน นั่ง นอน และอิริยาบถย่อยระหว่างวัน (๔) สัปปายะ คือสิ่งสนับสนุนเป็นเหตุเกื้อกูล ส่งเสริมให้สมาธิตั้งมั่นได้รวดเร็ว อาวาสสัปปายะ คือที่อยู่ โคจรสัปปายะ คือที่เที่ยวบิณฑบาต อาหาร ภัสสสัปปายะ คือการสนทนาธรรม บุคคลสัปปายะ คือกัลยาณมิตร โภชนสัปปายะ คืออาหารที่ไม่ทำให้เกิดทุกขเวทนา อุตุสัปปายะ คือสภาพดินฟ้าอากาศที่ถูกกับจริต และอิริยาบถที่ถูกจริต เดิน นั่ง และนอน

หลักการสอนการปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐาน วัดร่ำเปิง (ตโปทาราม) จุดเด่นเทคนิคการสอนผสมผสานที่นำมาประยุกต์กับวิทยาการสมัยใหม่ เป็นสาระสำคัญของปัจจัยที่ส่งผลต่อการปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐาน ตามแนวสติปัฏฐาน ๔ ได้ดำเนินการสอนโดย พระครูภาวนาวิรัช วิ. (สุพันธ์ อาจิณฺณสีโล) ซึ่งเป็นพระวิปัสสนาจารย์ ท่านมีวาทศิลป์ เทคนิคสาระสำคัญแห่งปัญญา โน้มน้าวจิตใจ เป็นแรงจูงใจ ลักษณะการสอนได้ยกพุทธพจน์แนวทางของพระไตรปิฎก มาอธิบายขยายความให้สอดคล้องกับวิธีการสอนปฏิบัติแบบพองหนอ ยุบหนอ ซึ่งประกอบด้วยองค์ธรรมทางพระพุทธศาสนา มาส่งเสริม สอดคล้อง สนับสนุน คือองค์ธรรมโพธิปักขิยธรรม ๓๗ และประกอบด้วย ปัจจัยภายใน คือ ศีล จริต องค์ธรรม ๓ อาตาปี สติมา สัมปชาโน และปัจจัยภายนอก คือสัปปาย ๗ ซึ่งเป็นธรรมที่มีอุปการะมาก และเป็นเหตุเกื้อกูลสนับสนุนส่งเสริมให้สมาธิตั้งมั่นได้รวดเร็ว และมีกระบวนการรับสมัครตั้งแต่คอร์สเล็ก ๓ วันขึ้นไปเป็นพื้นฐาน จนถึงคอร์สใหญ่ ๑ เดือน เดินจงกรมตั้งแต่ ๑ ระยะ ขวาย่างหนอ ซ้ายย่างหนอ จนถึง ๖ ระยะ นั่งสมาธิ พองหนอ ยุบหนอ นั่งหนอ และมีคำว่า ถูกหนอ เป็นเทคนิคสาระ เพื่อพัฒนาจิตให้เกิดปัญญา ซึ่งมีความโดดเด่น คือกำหนดจุดวนขึ้นรอบลำตัว ๒๘ จุด และมีพระวิปัสสนาจารย์สอบอารมณ์ตามสภาวธรรม ทุกวัน เว้นวันพระ และยังมีกระบวนการใช้สื่อประชาสัมพันธ์นำสื่อ เช่น สื่อบุคคล สื่อมวลชน สื่อออนไลน์ เพื่อจุดดวงประทีปแห่งธรรมวิปัสสนากัมมัฏฐาน และนำสื่อภาพกิจกรรมการกุศลทางพระพุทธศาสนาตลอดทั้งปี สื่อสารออกเพื่อให้เห็นภาพลักษณ์ที่โดดเด่น และวิทยาการสมัยใหม่ ของการปฏิบัติธรรม และงานการกุศลต่างๆ ที่เป็นประโยชน์ทางพระพุทธศาสนา จึงเป็นเหตุให้มีผู้เข้าปฏิบัติธรรมเป็นชนกลุ่มใหญ่