นรก-สวรรค์ ในฐานะสื่อเพื่อการบรรลุธรรม

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ ๓ ข้อ คือ ๑) เพื่อศึกษาแนวคิดทฤษฎีเรื่องสื่อในพระพุทธศาสนา ๒) เพื่อศึกษาแนวคิดและหลักคำสอนเรื่องนรก-สวรรค์ ในพระพุทธศาสนาเถรวาท ๓) เพื่อศึกษาวิเคราะห์เรื่องนรก-สวรรค์ ในฐานะสื่อเพื่อการบรรลุธรรม

ผลการวิจัยพบว่า แนวคิดทฤษฎีเรื่องสื่อในพระพุทธศาสนาสอดคล้องกับแนวคิดทฤษฎีเรื่องสื่อด้านนิเทศศาสตร์ แต่ในส่วนของพระพุทธศาสนามีรายละเอียดลงลึกในระดับจิตด้วย ในด้านแนวคิดและหลักคำสอนเรื่องนรก-สวรรค์ สามารถแบ่งนรก-สวรรค์ ได้เป็น ๒ ลักษณะ คือ ๑) นรก-สวรรค์ แบบภพภูมิ ๒) นรก-สวรรค์ ในลักษณะของจิต

ในประเด็นของนรก-สวรรค์ ในฐานะสื่อเพื่อการบรรลุธรรม พบว่านรก-สวรรค์ กระตุ้นให้คนทำความดี รักษาศีล ซึ่งศีลเป็นปัจจัยสำคัญอันนำไปสู่การบรรลุธรรม นอกจากนี้พระองค์ทรงใช้นรก-สวรรค์ ให้คนเห็นภัยของสังสารวัฏ ดังแสดงในอนุปุพพิกถา คือทรงแสดงเรื่องทานและศีลว่าเป็นหนทางสู่สวรรค์ จากนั้นทรงบรรยายภาพของสวรรค์ซึ่งทำให้คนปรารถนา ทำให้มีจิตใจแช่มชื่นยินดี จะให้ทานและรักษาศีลเพื่อจะได้ไปสวรรค์ ถัดมาทรงแสดงว่าสวรรค์นั้นไม่เที่ยง เทวดามีอายุขัย เมื่อหมดอายุขัยเทวดาส่วนใหญ่ตกนรก ซึ่งการแสดงโทษของสวรรค์คือความไม่เที่ยงทำให้คนไม่อยากไปสวรรค์ เพราะมีสุขน้อยเมื่อเทียบกับทุกข์ที่ได้รับ จากนั้นทรงแสดงอานิสงส์การออกจากกามคือทางออกจากวงเวียนของนรก-สวรรค์ เมื่อผู้ฟังมีจิตใจที่พร้อมสำหรับฟังธรรมขั้นสูงแล้ว ทรงตรัสอริยสัจ ซึ่งทำให้คนบรรลุธรรมเป็นจำนวนมาก