คัมภีร์มหาวิบากล้านนา : องค์ความรู้ และกระบวนการสื่อสารเพื่อสร้างความเข้าใจในชีวิตของชาวล้านนา

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อ 1) เพื่อศึกษาประวัติ ความเป็นมาและเนื้อหาของคัมภีร์มหาวิบาก
ล้านนา(ฉบับของ อินสม ไชยชมภู) 2) เพื่อศึกษาหลักพุทธธรรมที่ปรากฏในคัมภีร์มหาวิบากล้านนา 3) เพื่อ
ศึกษากระบวนการสื่อสารพุทธธรรมตามคัมภีร์มหาวิบากเพื่อสร้างความเข้าใจในชีวิตของชาวล้านนา การ
วิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เครื่องมือที่ใช้เก็บรวบรวมข้อมูลจากเอกสาร ได้แก่รวบรวมข้อมูลจาก
เอกสาร (Document) และจากการสัมภาษณ์ ผลการวิจัยพบว่า
1) ประวัติ ความเป็นมาและเนื้อหาของคัมภีร์มหาวิบากล้านนา พบว่า มีเนื้อหาสาระแบ่งเป็น 3 ช่วง
ได้แก่ นิทานวจนะ เป็นข้อความเบื้องต้นของคัมภีร์ เนื้อหาของคัมภีร์ อยู่ในช่วงกลาง และนิคมวจนะ อยู่
ในช่วงท้ายของคัมภีร์ เนื้อหาของคัมภีร์มหาวิบากฉบับล้านนามีลักษณะเป็นร้อยแก้ว เป็นวรรณกรรม
ประเภทคำสอนวรรณกรรมทางพระพุทธศาสนาล้านนา เรื่องมหาวิบาก ฉบับของ อินสม ไชยชมภู
เจ้าของโรงพิมพ์บุญผดุง หน้าวัดเจ็ดยอด อำเภอเมือง จังหวัดเชียงราย หรือ ที่ชาวล้านนาเรียกว่า พระ
ธรรมเทศนาพื้นเมืองเหนือ เรื่องมหาวิบาก โดยนายอินสม ไชยชม ได้แต่งคัมภีร์มหาวิบากขึ้น ในราว
พุทธศักราช 2496 จัดอยู่ในวรรณกรรมประเภทร้อยแก้ว เป็นการรจนาตามหลักคำสอนทาง
พระพุทธศาสนา มีความเก่าแก่ตามหลักฐานโบราณคดี ที่ปรากฏ ณ วัดต่าง ๆ ทั่วไปในจังหวัดเชียงราย
นายอินสม ไชยชมภู ท่านได้แต่งคัมภีร์ธรรมพื้นเมืองเหนือ เป็นบทร้อยแก้วไว้มากมาย เช่น คัมภีร์มหา
วิบาก เนื้อหาของคัมภีร์มหาวิบาก มุ่งสอนในเรื่องของกรรม และวิบากกรรมที่กระท า ในอดีตชาติ และ
กรรมหรือวิบากกรรมที่จะส่งผลในชาติต่อไป โดยเนื้อหาแล้วจะไม่เกี่ยวกับการเจ็บป่วยแต่อย่างใด การนำ
ธรรมหรือคัมภีร์มหาวิบากมาเทศน์ให้ฟัง ก็คงเห็นว่าคนป่วยอยู่ในอาการหนักที่เรียกตามภาษา ล้านนาว่า
“ลำบาก” หรือคนป่วยอยู่ในขั้นวิกฤต (โคม่า) แต่ก็ไม่หมดลมหายใจ ทนทุกข์ทรมานอยู่ อย่างนั้น อาจจะ
ด้วยความเป็นห่วง ในทรัพย์สมบัติ สามี ภรรยา บุตร ซึ่งญาติพี่น้องอาจคิดว่าคนป่วย น่าจะมี “วิบาก”
หนัก ทำให้เกิดความทุกข์ทรมาน ถ้าเอาธรรมมหาวิบาก ซึ่งพ้องเสียง กับ “วิบาก” มาเทศน์ให้ฟังน่าจะมี
ผลทำให้พ้นวิบากกรรม ถ้ามีบุญก็จะหาย หมดบุญก็จะได้สิ้นชีวิตไปด้วยอาการ อันสงบ
2) หลักพุทธธรรมที่ปรากฏในคัมภีร์มหาวิบากล้านนาพบว่า มีหลักธรรมที่ปรากฎในคัมภีร์ ประกอบ
ไปด้วย อกุศลกรรมบถ 10 เบญจศีล ไตรลักษณ์ หลักไตรสิกขา หลักทุจริต 3 อิทธิบาท 4 กรรมฐาน
อภิญญาสมาบัติ พุทธคุณ และพระนิพพาน
3) กระบวนการสื่อสารพุทธธรรมตามคัมภีร์มหาวิบากเพื่อสร้างความเข้าใจในชีวิตของชาวล้านนา
พบว่า มีกระบวนการสื่อสารผ่านช่องทางผู้ส่งสาร (นักเทศน์) ผู้รับสาร(อุบาสก-อุบาสิกา) และช่องทางใน
การสื่อสารประกอบไปด้วย YouTube Facebook Website โดยมีเนื้อหาเกี่ยวกับคัมภีร์มหาวิบาก
ล้านนา (ฉบับของ อินสม ไชยชมภู)