ศึกษาการปฏิบัติตามหลักทิศ 6 ในคัมภีร์พระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

บทความนี้ เป็นส่วนหนึ่งของการงานวิจัย มีวัตถุประสงค์ศึกษา คือ (1) เพื่อศึกษาทิศ 6 ใน
คัมภีร์พระพุทธศาสนา (2) เพื่อศึกษาการปฏิบัติตามหลักทิศ 6 ต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิต (3) เพื่อ
สร้างแนวทางการประยุกต์ใช้ทิศ 6 ในสังคมปัจจุบัน ใช้รูปแบบการวิจัยเชิงเอกสาร (Document
Research) ใช้ข้อมูลปฐมภูมิพระไตรปิฎก วิเคราะห์ข้อมูลเชิงพรรณนา ผลการวิจัย พบว่า ทิศ 6 คือ
ทิศแห่งธรรมสำหรับการปฏิบัติต่อกันของคนในสังคม นักปราชญ์ทางพระพุทธศาสนากล่าวว่า หน้าที่
ทางสังคม คัมภีร์สำคัญมาในทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค เหตุเกิด ณ กรุงราชคห์ แคว้นมคธ ประเทศอินเดีย
ปรารภมานพน้อยคนหนึ่งชื่อ สิงคาลกมาณพ ผู้เป็นคหบดีบุตร ปฏิบัติตามคำสั่งลาของบิดาก่อนตายว่า
ให้ไหว้ทิศอย่างนี้ เขาลุกขึ้นแต่เช้าเดินทางจากกรุงราชคฤห์ มีผ้าเปียก มีผมเปียก ประคองอัญชลีไหว้
ทิศเบื้องหน้า ทิศเบื้องขวา ทิศเบื้องซ้าย ทิศเบื้องหลัง ทิศเบื้องล่าง ทิศเบื้องบน พระพุทธเจ้าตรัสสอน
ให้ทราบทิศเหล่านี้ในฐานะทิศในธรรม กล่าวคือ มารดาบิดาเป็นทิศเบื้องหน้า อาจารย์เป็นทิศเบื้อง
ขวา บุตรและภรรยาเป็นทิศเบื้องหลัง มิตรสหายเป็นทิศเบื้องซ้าย ทาสและกรรมกรเป็นทิศเบื้องล่าง
สมณะพราหมณ์เป็นทิศเบื้องบน การปฏิบัติในทิศธรรมทั้ง 6 นี้ พระองค์ทรงแนะนำให้ทราบและให้
ไหว้ทิศเหล่านี้ที่ถูกต้องการไหว้ทิศด้วยการปฏิบัติหน้าที่ในสังคม กล่าวคือ บุตรปฏิบัติต่อมารดาบิดา
ว่าเป็นทิศเบื้องหน้า ศิษย์ปฏิบัติต่ออาจารย์ว่าเป็นทิศเบื้องขวา สามีปฏิบัติต่อบุตรและภรรยาว่าเป็น
ทิศเบื้องหลัง มิตรปฏิบัติต่อมิตรสหายว่าเป็นทิศเบื้องซ้าย เจ้านายปฏิบัติต่อทาสและกรรมกรเป็นทิศ
เบื้องล่าง ชาวบ้านปฏิบัติต่อสมณะพราหมณ์ว่าเป็นทิศเบื้องบน แนวทางประยุกต์ใช้โดยสร้างวิธีการ
และเป้าหมายว่า ทุกคนอยู่ในฐานะผู้คุ้มครองโลกทั้งสอง ทำให้เกิดความยินดีทั้งโลกนี้และโลกหน้า
หลังจากตายแล้ว ย่อมไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์ละเว้นกรรมกิเลส 4 อบายมุข 6 ซึ่งเป็นทางแห่ง
ความเสื่อมนำไปสู่นรก หาความเจริญไม่ได้ มีโมเดลว่า “การทำหน้าที่ คือ การปฏิบัติธรรม การขัดแย้ง
ต่อหน้าที่ คือ ความไม่ปกติแห่งศีล”