ึศึกษาวิเคราะห์บทบาทพระนางจามเทวีในฐานะมารดาตามหลักพระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

วิทยานิพนธ์นี้มีวัตถุประสงค์ของการวิจัย ๓ ประการ คือ ๑) เพื่อศึกษาบทบาทของมารดาใน
พระพุทธศาสนา ๒) เพื่อศึกษาบทบาทความเป็นมารดาของพระนางจามเทวี และ ๓) เพื่อวิเคราะห์บทบาทพระนาง
จามเทวีในฐานะมารดาตามหลักพระพุทธศาสนา
จากการศึกษาบทบาทของมารดาในพระพุทธศาสนา พบว่า มารดาเป็นบุคคลที่ศาสนายกย่องเชิดชู
เพราะความรักของมารดาเป็นความรักที่ยิ่งใหญ่มาก ความกตัญญูรู้คุณเป็นคุณธรรมที่ศาสนาสอนให้ผู้เป็นลูกมีอยู่ทั้ง
ในใจและในการกระทำ ลูกที่มีความกตัญญูรู้คุณมารดาเป็นตัวอย่างของคนดีในศาสนา คำสอนทางศาสนาจึงเน้น
ความสำคัญของมารดา ความรักของมารดา และวิธีตอบแทนพระคุณมารดาอย่างสูงยิ่ง และมารดา คือ ผู้ให้กำเนิด
บุตรธิดา ผู้ให้ชีวิตเลือดเนื้อแก่บุตร มีความรักความห่วงใยบุตร ปรารถนาดีต่อบุตรเสมอ และลักษณะของมารดามีสี
ประการด้วยกัน คือ ลักษณะของมารดาผู้ยังบุตรให้ร่าเริง ลักษณะของมารดาผู้ยังบุตรให้เกิด ลักษณะของมารดาผู้
ยังบุตรให้ร่าเริงยินดี และลักษณะของมารดาผู้เลี้ยงดูบุตร และหลักธรรมความเป็นมารดา คือ ศีล ๕ ความกตัญญ
อคติ ๔ พรหมวิหาร ๔ และทิศ 5
จากการศึกษาบทบาทความเป็นมารดาของพระนางจามเทวี พบว่า พระนางจามเทวีพระองค์ทรงมี
บทบาท ๓ ประการด้วยกัน คือ ๑) ประวัติพระนางจามเทวี พระองค์ประสูติเมื่อปี พ.ศ.๑๑๗๖ เมื่อมีพระชนม์มายุ
๒๒ พรรษา ได้อภิเษกสมรสกับเจ้าชายรามราช ทรงมีพระราชโอรสด้วยกันสองพระองค์คือพระมหันตยศและพระ
อนันตยศ ได้ขึ้นครองราชย์เมื่อปี พ.ศ. ๑๒๐๒ และสวรรคตในปี พ.ศ. ๑๒๗๒ พระชนม์มายุ ๙๖ พรรษา ๒) บทบาท
ของพระนางจามเทวี มีการส่งเสริมการศึกษาให้คณะสงฆ์ได้ศึกษาเล่าเรียนด้านคันถธุระ และวิปัสสนาธุระ และมี
การสร้างวัด ได้แก่ วัดอรัญญิกรัมมการาม วัดมาลุวาราม วัดอาพัทธาราม วัดมหาวนาราม วัดมหารัดดาราม และมี
การส่งเสริมสนับสนุนงานพิธีกรรม ได้แก่ งานด้านพุทธศาสนพิธี เช่น การบรรพชาอุปสมบท การแสดงตนเป็นพุทธ
มามกะ และการทำพลีกรรมบวงสรวงเทวดา ประเพณีรดน้ำดำหัว และประเพณีสืบชะตา
๓)บทบาทความเป็นมารดาของพระนางจามเทวี คือ บทบาทในด้านการอบรมสั่งสอน บทบาทในด้านการเลี้ยงดู
ทางกาย บทบาทในการเลี้ยงดูด้านจิตใจ และบทบาทในการเลี้ยงดูด้านสัมมาทิฏฐิสติปัญญา
จากการวิเคราะห์บทบาทพระนางจามเทวีในฐานะมารดาตามหลักพระพุทธศาสนา พบว่า ศีล ๕ เว้น
จากการฆ่าสัตว์ เว้นจากการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้ด้วยอาการเป็นโจร เว้นจากการประพฤติผิดในกาม เว้น
จากการกล่าวเท็จ และเว้นจากการดื่มน้ำเมา และความกตัญญู คือ ความรู้คุณ ความกตัญญู มีสี่ประเภท ได้แก่
ความกตัญญูต่อบุคคล ได้แก่ พระพุทธเจ้า พระสงฆ์ บิดามารดา ครูอาจารย์ และญาติ ความกตัญญูต่อสถาบัน ได้แก่
สถาบันชาติ สถาบันศาสนาและสถาบันพระมหากษัตริย์ ความกตัญญูต่อสัตว์ ได้แก่ สัตว์ดิรัจฉาน เช่น ช้าง ม้า วัว
ควาย สุนัข และความกตัญญูต่อธรรมชาติสิ่งแวดล้อม และอคติ ๔ คือ ธรรมที่เป็นเหตุแห่งความลำเอียง ได้แก่
ฉันทาคติ ลำเอียงเพราะชอบ โทสาคติ ลำเอียงเพราะชัง โมหาคติ ลำเอียงเพราะหลงหรือเขลา และภยาคติลำเอียง
เพราะขลาดกลัว และพรหมวิหาร ๔ ประกอบด้วย เมตตา คือมารดามีความรักบุตรธิดา กรุณา คือมารดามีความ
สงสารบุตรธิดา มุทิตา คือมารดามีความชื่นชมและยินดีให้แก่บุตรธิดา และอุเบกขา คือมารดาคอยดูแลบุตรธิดาด้วย ความสงบในจิตใจ และทิศ 5 คือ ทิศเบื้องหน้า คือ ผู้มาก่อน ได้แก่ บิดามารดา ทิศเบื้องขวา คือ ผู้ที่ควรเคารพ
ได้แก่ ครูอาจารย์ ทิศเบื้องหลัง คือ ผู้ตามมา ได้แก่ บุตร ภรรยาหรือคู่ครอง ทิศเบื้องซ้าย คือ ผู้เคียงข้าง ได้แก่ มิตร
สหาย ทิศเบื้องล่าง คือ ผู้เป็นฐานกำลัง ได้แก่ คนรับใช้และคนงาน และทิศเบื้องบน คือ ผู้มีคุณความดีสูง ได้แก่
พระสงฆ์