ศึึกษาเปรียบเทียบการปฏิบัติกรรมฐาน ตามแนวอานาปานสติของ พุทธทาสภิกขุ กับ เอส. เอน. โกเอ็นก้า

บทคัดย่อ

บทความเรื่อง “ศึกษาเปรียบเทียบการปฏิบัติกรรมฐาน ตามแนวอานาปานสติของพุทธ
ทาสภิกขุ กับ เอส. เอน. โกเอ็นก้า” มีวัตถุประสงค์ ๔ ข้อ คือ ๑) เพื่อศึกษาหลักการปฏิบัติกรรมฐาน
ตามแนวอานาปานสติในพระพุทธศาสนาเถรวาท ๒) เพื่อศึกษาอานาปานสติตามแนวคำสอนของ
พุทธทาสภิกขุ ๓) เพื่อศึกษาอานาปานสติตามแนวคำสอนของ เอส. เอน.โกเอ็นก้า และ ๔)
เพื่อศึกษาเปรียบเทียบแนวคำสอนและวิธีการปฏิบัติอานาปานสติของ พุทธทาสภิกขุ กับ เอส. เอน.
โกเอ็นก้า
ผลการวิจัยพบว่า การปฏิบัติกรรมฐานตามแนวอานาปานสติในพุทธศาสนาเถรวาท มี
ปรากฏในหลายๆแห่งด้วยกัน ตามแต่เหตุการณ์ สถานที่ และบุคคลที่เกี่ยวข้อง อานาปานสติภาวนา
เป็นการเจริญอนุสสติกัมมัฏฐานประเภทหนึ่งที่ใช้สติปรารภลมหายใจเข้าออก พระพุทธเจ้าได้ตรัส
สอนอานาปานสติสูตร มีทั้งหมด ๑๖ ขั้น พระพุทธเจ้าได้ตรัสถึงอานิสงส์ของอานาปานสติไว้ว่า อานา
ปานสติที่ภิกษุเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมมีผลมาก มีอานิสงส์มาก ย่อมทำสติปัฏฐาน ๔ ให้บริบูรณ์ สติ
ปัฏฐาน ๔ ที่ภิกษุเจริญ ทำให้มากแล้ว ย่อมทำโพชฌงค์ ๗ ให้บริบูรณ์ โพชฌงค์ ๗ ที่ภิกษุเจริญ ทำให้
มากแล้ว ย่อมทำวิชชาและวิมุตติให้บริบูรณ์
ผลการวิจัยพบว่า พุทธทาสมองว่า ความทุกข์ล้วนเกิดมาจากความยึดมั่นถือมั่น และ
ความอยาก ความต้องการที่ไม่มีวันสิ้นสุดของมนุษย์ จึงต้องดิ้นรน เพื่อให้ได้มาซึ่งสิ่งต่างๆ แต่ก็มีวิธีที่
จะหยุดความอยากได้ด้วยการปฏิบัติกรรมฐาน และพุทธทาสได้นำเสนอการปฏิบัติกรรมฐานโดยใช้ลม
หายใจเป็นอุปกรณ์สำคัญ มีชื่อเรียกว่า อานาปานสติ พุทธทาสได้นำเสนอหลักการทำอานาปานสติ
๑๖ ขั้น ตรงตาม อานาปานสติสูตร ในพระไตรปิฎกมาขยายความเพิ่มเติมเพื่อให้เข้าใจได้งานขึ้น
พุทธทาสได้กล่าวว่าอานาปานสติเป็นระบบปฏิบัติที่เป็นไปตามลำดับ ตั้งแต่ขั้นหยาบ จนไปถึงขั้น
ละเอียดสูงสุด หรือตั้งแต่ความเป็นปุถุชนจนถึงความเป็นพระอรหันต์บรรลุพระนิพพาน
ผลจากการวิจัยยังพบว่า เอส.เอน.โกเอ็นก้า มองว่าการที่เรามีความทุกข์เป็นเพราะเรามี
พฤติกรรมที่ไม่ถูกต้อง จึงสั่งสมความเครียดเข้าสู่จิตใต้สำนึกฝังลึกจนกลายเป็นอนุสัยที่นอนเนื่องอยู่ใต้
จิตสำนึก การจะกำจัดอนุสัย สามารถทำได้ด้วยการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน เริ่มการปฏิบัติด้วยการ
ทำอานาปานสติภาวนา เพื่อให้จิตเกิดความสงบเป็นพื้นฐาน เมื่อจิตใจสงบดีแล้ว ก็ให้นำจิตที่พัฒนาดี
แล้วมาพิจารณาเวทนาที่เกิดขึ้นจากนั่งปฏิบัติเป็นเวลานานๆ ให้มองเห็นทุกขเวทนาที่เกิดขึ้นด้วย ความเป็นอุเบกขา ให้สังเกตุด้วยความเป็นกลาง ไม่เข้าไปปรุงแต่งใดๆ ให้เวทนาที่เกิดขึ้นเป็นไปตาม
กฎของไตรลักษณ์ และก็จะดับไปเองตามธรรมชาติ เราก็จะหลุดพ้นจากความทุกข์ทั้งปวงได้ในที่สุด
ผลจากการศึกษาเปรียบเทียบการปฏิบัติกรรมฐานแบบ อานาปานสติตามแนวคำสอน
ของพุทธทาสภิกขุ กับ เอส.เอน.โกเอ็นก้า พบว่า แนวทางการปฏิบัติของทั้งสองท่าน มีทั้งที่แตกต่าง
กันกล่าวคือ การอธิบายเรื่องการดับทุกข์ต่างกัน พุทธทาส มองว่าต้องดับความยึดมั่นถือมั่นจึงจะดับ
ทุกข์ได้ ส่วน เอส.เอน. โกเอ็นก้า มองว่า ต้องเดินสายกลาง ละเว้นความชั่ว ทำแต่ความดี และทำจิต
ให้บริสุทธิ์,รูปแบบการปฏิบัติต่างกัน พุทธทาส เสนอว่า เราต้องทำงานด้วยจิตว่างในชีวิตประจำวัน
และต้องเจริญสติปัฏฐาน ด้วยการทำอานาปานสติ ๑๖ ขั้น เป็นประจำ และเมื่อถึงวาระสุดท้ายของ
ชีวิตก็ให้เลิกยึดมั่นถือมั่นในสิ่งทั้งปวงก่อนตาย ส่วนรูปแบบการปฏิบัติของ เอส.เอน. โกเอ็นก้า นั้น
ยึดการปฏิบัติที่เป็นทางสายกลางเป็นหลัก คือ อริยมรรคมีองค์แปด คือ ศีล สมาธิ และ ปัญญา เมื่อ
เห็นทุกข์อย่างแจ่มแจ้ง ก็จะทำให้มองเห็นทุกสิ่งตามความเป็นจริง และสามารถปฏิบัติต่อทุกสิ่งด้วย
ความเป็นอุเบกขา จึงไม่ทุกข์อีกต่อไป ในส่วนที่ทั้งสองท่านมีความเห็นสอดคล้องกันนั้น ทั้งสองท่าน
อธิบายเรื่องทุกข์สอดคล้องกัน เห็นว่า เป็นความไม่สบายกาย ไม่สบายใจ ไม่อยากให้เกิดขึ้น มี
กระบวนการเกิดทุกข์คือความยึดมั่นถือมั่นในตัวในตน จึงเกิดกิเลสตัณหาความอยาก ทำให้เกิดทุกข์
ขึ้นไม่มีที่สิ้นสุด ทั้งสองท่านใช้สติเป็นบาทฐานในการปฏิบัติสอดคล้องกัน กล่าวคือ ใช้สติปัฏฐาน ใน
การปฏิบัติกรรมฐานเช่นเดียวกัน และมีเป้าหมายสูงสุดในการปฏิบัติที่สอดคล้องกัน กล่าวคือ ความ
พ้นทุกข์ บรรลุถึง มรรคผลนิพพาน เป็นที่สุดของการปฏิบัติวิปัสนนากรรมฐานเหมือนกัน