ศึกษาหลักพุทธธรรมที่ปรากฏในประเพณียี่เป็งของล้านนา

บทคัดย่อ

การศึกษาเรื่อง ศึกษาหลักพุทธธรรมที่ปรากฏในประเพณียี่เป็งของล้านนา มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประวัติความเป็นมาประเพณียี่เป็งของล้านนา ศึกษารูปแบบพิธีกรรมและศึกษาหลักพุทธธรรมที่ ปรากฏในประเพณียี่เป็งของล้านนา โดยใช้ระเบียบวิจัยเชิงคุณภาพ การเก็บรวบรวมข้อมูล พระ ไตรปิฎก เอกสารจากการสัมภาษณ์ พระสังฆาธิการ ผู้ทรงคุณวุฒิจำนวน 10 รูป/คน จากนั้นวิเคราะห์ ข้อมูลและนำเสนอในรูปแบบพรรณนา จากการศึกษาพบว่า

ประเพณียี่เป็งเป็นประเพณีลอยกระทงแบบล้านนา ตรงกับวันเพ็ญเดือนสิบสองของภาคกลาง (การนับเดือนของล้านนาเร็วกว่าภาคกลาง 2 เดือน การนับเดือนของชาวล้านนาเป็นการนับทาง จันทรคติ) ประเพณียี่เป็ง จัดทำขึ้นในวันเพ็ญเดือน 2 ในพงศาวดารโยนกและจามเทวีวงศ์ บันทึกว่าได้ เกิดอหิวาตกโรคขึ้นในแคว้นหริภุญไชย ทำให้ชาวเมืองต้องอพยพไปอยู่เมืองหงสาวดี นานถึง 6 ปี จึง เดินทางกลับมายังบ้านเมืองเดิม นับจากวันที่จากบ้านเมืองไป จึงได้จัดทำเครื่องสักการบูชา ธูปเทียน นำปล่อยลงในน้ำเพื่อแสดงถึงความคิดถึงกันเมื่อแสงไฟกระทบกับน้ำ เกิดเป็นเงาแสงเสมือนแสง พะเนียงไฟเป็นระยะดูเหมือนผีโขมดที่ออกหากินในเวลากลางคืน ชาวล้านนาจึงเรียกว่า “ประเพณียี่ เป็ง” หรือ “ประเพณีลอยโขมด”

รูปแบบประเพณียี่เป็งของล้านนาหรือประเพณีลอยโขมด มีการจัดเตรียมงานในวันขึ้น 13 ค่ำ เรียกว่า “วันเตรียม” วันขึ้น 14 ค่ำ เรียกว่า “วันดา” วันขึ้น 15 ค่ำ เรียกว่า “วันฟังธรรม” มีพิธีกรรม ที่ปฏิบัติสืบทอดกันมา ด้านการทำบุญตักบาตร (ตานขันข้าว) แสดงถึงความกตัญญูกตเวทีต่อบุพการี การปล่อยว่าวควันหรือว่าวไฟ แสดงถึงการบูชาพระเกศแก้วจุฬามณีและพลังความสามัคคีของคนใน ชุมชน การฟังเทศน์มหาชาติ แสดงถึงการรู้จักฟังสิ่งที่เป็นมงคลต่อชีวิตและการได้พบกัลยาณมิตรที่ดี การจุดประทีปโคมไฟและการฟังธรรมอานิสงส์ผางประทีป แสดงถึงการบูชาสิ่งที่ควรบูชาตามความเชื่อและความศรัทธา การจุดบอกไฟดอก แสดงถึงจุดเป็นพุทธบูชาประกอบพิธีเทศน์มหาชาติ การลอย โขมด แสดงถึง การขอขมาต่อแม่น้ำคงคาและการส่งความระลึกถึงญาติพี่น้อง

หลักพุทธธรรมที่ปรากฏในประเพณียี่เป็งของล้านนา ได้แก่ หลักบูชา หลักศรัทธาธรรมหลัก กัลยาณมิตรธรรม หลักสามัคคีธรรม หลักความกตัญญูกตเวทิตา หลักพุทธธรรมเหล่านี้มีคุณค่าและ ความสำคัญต่อชุมชน วิถีชีวิต และจิตใจ สามารถนำมาประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมกับสภาพสังคมใน ปัจจุบัน เพื่อความสงบสุขและรักษาประเพณีวัฒนธรรมที่ดีงาม สนับสนุนให้มีกิจกรรมที่สร้างสรรค์ อัน จะสร้างความรู้และความภูมิใจในชุมชนท้องถิ่นสืบไป